یکی از مباحث مهم در جامعه امروزی که دغدغه بسیاری از کارشناسان و همچنین کاربران میباشد بحث امنیت و تشخیص و تایید هویت است. امروزه در امور مربوط به امنیت اماکنی مانند دانشگاه ها، فرودگاه ها، وزارتخانه ها و حتی شبکههای کامپیوتری استفاده از روش های بیومتریک در تشخیص هویت یا تایید هویت افراد بسیار متداول شده است. سیستمهای پیشرفته حضور و غیاب ادارات، سیستمهای محافظتی ورود خروج اماکن خاص، نوتبوکهای مجهز به Finger Print و … از روشهای مختلف تشخیص هویت بیومتریک استفاده میکنند. در این مقاله سعی میکنیم مختصری ، مروری بر بیومتریک داشته باشیم. کلمه Biometric از ترکیب دو کلمه یونانی bios (زندگی) و metrikos (تخمین) شکل گرفته است. بیومتریک: در واقع علم احراز هویت انسانها با استفاده از ویژگیهای فیزیکی یا رفتاری نظیر چهره، اثر انگشت، اثر کف دست، عنبیه، فرم هندسی دست و صدا است. در این میان ،سیستمهای تشخیص عنبیه به طور خاص توجه زیادی را به خود جلب کردهاند، زیرا بافت غنی عنبیه معیارهای بیومتریکی قوی را برای تشخیص هویت افراد فراهم میکند. بیومتریک عنبیه پس از حادثه 11سپتامبر که تروریست های القاعده توانسته بودند از سیستم های امنیتی و حفاظتی تشخیص هویت ایالت متحده امریکا عبور کنند و این عملیات تروریستی که در نهایت به تخریب برج های دوقلوی تجارت جهانی و کشته شدن تعدادی از شهروندان ساکن نیویورک شد انجامید… را برنامه ریزی و انجام دهند در کانون توجهی بیش از پیش وبیشتری قرار گرفت.
فهرست:
مقدمه و اشاره به بیومتریک
انواع بیومتریک
کاربردهای بیومتریک
عنبیه چیست
چه چیز عنبیه را منحصر به فرد میکند؟
بررسی اجزای تشکیل دهنده تشخیص هویت به کمک عنبیه
چالش های پیش روی این سیستم
درباره نویسنده مقاله
فهرست منابع
به همراه فایل پاورپوینت
فرمت فایل : WORD (قابل ویرایش)
تعداد صفحات:46
فهرست مطالب:
چکیده
مقدمه
کلیاتی پیرامون هویت
خود و تعامل
اینترنت و کاربران
هویت و اینترنت
هویت آفلاین در مقابل هویت آنلاین
روش شناسی
نتیجه گیری
منابع
چکیده
هویت واقعی و عینی ما در جهان واقعی به وسیله عواملی مانند ملیت، نژاد، طبقه، محل تولد، شغل و سطح تحصیلات که کنترل آنها سخت و یا از اختیار ما خارج است، تعیین می شود و در واقع تغییر ناپذیر یا دارای انعطاف پذیری کمی است. اما در مقابل، در جهان مجازی اینترنت از طریق هویت های مجازی، قادر و آزاد هستیم که خودمان را آنطور که دوست داریم بازتعریف کنیم. ادعای این مقاله این است که اگرچه بعضی از مردم ترجیح می دهند از هویت های واقعی خود بر روی شبکه اینترنت استفاده کنند، اما اکثریت آنان متمایل هستند که با استفاده از اطلاعات هویتی غیر واقعی در فضای اینترنت به تعامل بپردازند، در این راستا طی یک پرسشنامه با پرسش های بسته و باز در بین دانشجویانی از دو جنس زن و مرد از دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در وحله نخست در پی اطلاع از میزان تمایل افراد به تجربه کردن هویت های غیر واقعی بوده و در درجه دوم در پی یا فتن پاسخ به چرایی و تبیین این مسئله می باشد. تعریف گافمن از "خود " و نظریه او مبنی براینکه "چگونه افراد در موقعیت های مختلف اجتماعی "خود"ها و نقش های مختلفی را اختیار می کنند" به عنوان نظریه مبنایی این مقاله در نظر گرفته شده است و بر تئوری وی این تعمیم را اضافه کرده ام که فضای مجازی اینترنت با قابلیت های ویژه اش افراد را قادر می سازد که علاوه بر اختیار کردن خودها و نقش های متفاوت در موقعیت های اجتماعی متفاوت بتوانند "هویت" های متفاوتی را برای خود خلق کنند.
واژگان کلیدی: هویت، خود، اینترنت، فضای مجازی، رفتار ارتباطی.
مقدمه
امروزه، افراد بسیاری از تعاملات خود را در جهان مجازی انجام می دهند و این جهان مجازی به اندازه ای جذاب عمل کرده است که چه بسا بسیاری از افراد بیشتر اوقات خود را در آن جهان به سر می برند تا در این جهان عینی و ملموس. این امر به نوبه خود ـ و البته با توجه به قابلیت هایی که این جهان مجازی دارد ـ باعث شده است که افراد به این فکر بیافتند تا کل هویت خود یا ابعادی از آن را آنطور که خود دوست دارند تغییر دهند و بازتعریف کنند و با این هویت های تغییر یافته به تعامل در این جهان مجازی بپردازند.
مید(1934) از جمله اولین کسانی است که به بحث و بررسی موضوع تغییر”خود“ و ”هویت“در تعاملات جهان واقعی و عینی پرداخته است. گافمن(1959) در ادامه بررسی ها و مطالعات مید، ایده و نظریه ای پیرامون اینکه افراد در موقعیت های مختلف اجتماعی ”خود“های مختلف و متناسب با آن موقعیت را اختیار می کنند، را مطرح کرد، که این نظریه به عنوان نظریه بنیادی این مقاله در نظر گرفته شده است و بر اساس آن این ایده جدید مطرح شده است که در جهان مجازی اینترنت و به واسطه قابلیت های آن افراد نه تنها در موقعیت های مجازی مختلف خود های متفاوتی را اختیار می کنند، بلکه قادر به اختیار کردن هویت های کاملا جدیدی آنطور که خود دوست دارند، هستند و بیشتر کاربران اینترنتی این تمایل را دارند که از این قابلیت و امکان استفاده کرده و برای خود هویت های جدیدی را پایه ریزی کنند.
در راستای مسیر اصلی این مقاله، ابتدا مفاهیمی مانند ”خود“ و”هویت“ مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. کلیاتی در مورد اینترنت و قابلیت ها و کاربردها ی آن از مباحث بعدی مطرح در این مقاله است. سپس به طور ادغامی مباحث هویت و تاثیر پذیرفتن آن از اینترنت در راستای ایده جدیدی که در این مقاله مطرح شده است، بسط داده می شود. قسمت پایانی این مقاله که در واقع نقطه قوت این مقاله است به تحقیقی کمی و کیفی می پردازد که در پی کسب شناخت توصیفی و تبیینی نسبت به عملکرد افراد در ارتباط با هویت شان در جهان مجازی اینترنت است.
فرمت فایل : WORD (قابل ویرایش)
تعداد صفحات:101
موضوع پایان نامه :
بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان
متوسطه شهرستان خوی در سال تحصیلی -
از سه بعد (دینی ، ملی ، خانوادگی)
فهرست مطالب:
فصل اول:
طرح تحقیق
-مقدمه:
بیان مسأله :
اهمیت و مسئله مطالعاتی
اهداف تحقیق
تعریف نظری مفاهیم
درونی شدن ارزشها
پایگاه اقتصادی اجتماعی
رضایت از خود
تایید دیگران
تعریف عملی متغیرهای تحقیق
میزان رضایت از خود
هویت اجتماعی
فصل دوم :
مروری بر مبانی نظری وادبیات تحقیق
مدل تغییر فرهنگ از دید گاه وبر :
چارلز هارتون کولی
جورج هربرت مید
اروینگ گافمن
پیتر بورک
الگوی نظری و تحلیلی تحقیق :
تحقیقات انجام شده داخلی
تحقیقات انجام شده خارجی
هویت اجتماعی
هویت خانوادگی
هویت دینی
هویت ملی
فصل سوم:
روش تحقیق
مقدمه
اعتبار و روایی ابزار تحقیق:
پایایی :
فصل پنجم
( نتیجه گیری و پیشنهادات )
منابع و ماخذ :
پرسشنامه
فصل اول:
طرح تحقیق
-مقدمه:
آنچه موجب شد تا پژوهش فعلی با این عنوان در خصوص دانش آموزان متوسطه انجام شود از آنجایی که بحران هویت از سنین نوجوانی آغاز می شود دانش آموزان متوسطه در این سنین قرار گرفته اند نوجوانان به لحاظ موقعیت سنی و روانشناختی شان دارای ویژگی ها و نیازهایی هستند یکی از این نیازها کسب هویت اجتماعی است هویت اگر چه در زمینه های دینی ، ملی ، خانوادگی و ... می تواند تحت عنوان هویت دینی ، ملی و خانوادگی طرح و ارائه گردد به لحاظ مفهومی یک چارچوب ادراکی است که در آن اطلاعات و معانی به عنوان منابع تفسیر تجربی مورد استفاده اشخاص و گروه های اجتماعی قرار می گیرد . بر طبق مطالعات بدست آمده با مراجعات مکرر اولیا ها و اظهار نگرانی از وضعیت تحصیلی و اخلاقی فرزندانشان که بیشتر دبیران و اولیا ها معتقد بودند که نسل فعلی با نسلهای قبلی بسیار متفاوت می باشد و یک شکاف نسلی عمیق احساس می کردند که مرا بر آن داشت تا در زمینه هویت اجتماعی دانش آموزان و مسائل تأثیر گذار بر آن به صورت جدی به مطالعه بپردازم و بدین صورت زمینه تحقیق حاضر فراهم شد
بدیهی است که باید کار را از بنیادی ترین پرسش ها آغاز کنیم. هویت چیست و هویت اجتماعی کدام است؟ هویت اجتماعی خصیصه همه انسانها به عنوان موجوداتی اجتماعی است. واژه هویت، جهانی از موجودات، اشیاء و مواد را در بر می گیرد که از مقوله محدود بشریت گسترده تر است. به همین لحاظ، معانی عمومی واژه هویت ارزش آن را دارند که به آنها توجه کوتاهی بشود و به این ترتیب مبنایی برای بررسی مشخص ما از هویت اجتماعی بدست بدهند.
در فرهنگ معین هویت اینگونه تعریف شده است : هویت یعنی 1– ذات باری تعالی– هستی ، وجود– آنچه موجب شناسایی شخص باشد– ((حقیقت جزئیه )) یعنی هرگاه ماهیت با تشخص لحاظ و اعتبار شود هویت گویند.و گاه هویت به معنی وجود خارجی است و مواد تشخص است .
با رجوع به فرهنگ لغات انگلیسی اکسفورد در می یابیم که واژه هویت یا Identity ریشه در زبان لاتین دارد. (identities که از idem یعنی «مشابه ویکسان» ریشه می گیرد) و دو معنای اصلی دارد. اولین معنای آن بیانگر مفهوم تشابه مطلق است: (این با آن مشابه است). معنای دوم آن به مفهوم تمایز است که با مرور زمان سازگاری و تداوم را فرض می گیرد.
بیان مسأله :
با نگرش به گذشته های نه چندان دور، تفاوت بین گرایشهای نوجوانان بیست سال پیش با نوجوانان امروزی ، طرز فکر های آن زمان با حال ، خواسته ها،طرز زندگی،نوع لباس پوشیدن،در آمد و بسیاری از عوامل دیگر باعث این همه دگرگونی و در حقیقت از دست دادن هویت اجتماعی گردیده است بر طبق مطالعات مسئولین آموزش و پرورش و نتایج بدست آمده نشان می دهد که برخی از دانش آموزان ارتباط چندانی با خانواده هایشان ندارند،نسبت به انجام فرایض دینی توجه جدی از خودشان نشان نمی دهند و برخی به آئین مسیحیت گرایش دارند ، به آداب و رسوم ملی اهمیت نمیدهند و حتی زندگی در کشورهای دیگر را ترجیح میدهند که اینها خودشان از ضعف هویت خانوادگی ، دینی و ملی آنان است . انجام برخی از حرکات و نوع آرایشها در هر دو جنس مسئله هویت جنسی آنان را هم خدشه دار نموده است عدم رضایت از خود کشور،دین و ...باعث سست شدن هویت اجتماعی برخی دانش آموزان شده است که نتایج این ضعف هویتی عبارتند از : بی انگیزگی نسبت به مسائل آموزشی ، گستردگی نا هنجاری های اخلاقی، بی نظمی و بی انظباطی ، نگرانی ، نا امیدی و ... می باشد .حال باید علت اساسی اینکه نوجوانان هویت اصلی و اجتماعی خود را از دست می دهند چیست؟
چه عواملی بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان مؤثر است؟
آیا تنها خانواده می تواند مشکل هویتی آنها را بر طرف کند؟
به صورت ساده تر باید تمامی عوامل مرتبط با نوجوانان چه از نظر دینی،مذهبی و چه از نظر مالی و نقش خانواده،ارتباط با دوستان،همکلاسیان در به وجود آمدن هویت اجتماعی مورد مطالعه گردد حال برای محقق این سؤالات و یافتن جوابی برای اینها مطرح است به همین دلیل می خواهم در پی این مسأله که به بررسی عوامل مؤثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه ، که هدف آن بررسی جنبه های هویت اجتماعی از ابعاد : دینی ، ملی و خانوادگیست بپردازم .
اهمیت و مسئله مطالعاتی
از آن جا که بحران هویت از سالهای نوجوانی آغاز می شود و بخش عظیمی از دانش آموزان دبیرستانی، در این سنین قرار گرفته اند و با توجه به نگرانی هایی که در زمینه علایق و گرایشات و رفتار های دانش آموزان مشاهده می شود و از آن جا که بخش مهمی از وجود دانش آموزان را هویت آنان تشکیل می دهد و زندگی فردی و اجتماعی آنها نیز متأثر از این مسئله است ، آنان در جستجوی هویت می باشند و موقعیت مبهم دانش آموزان دبیرستانی،در فرهنگ و جامعه معاصر، این نتیجه را برای آنها در بر دارد که فرصتی را به منظور آزمودن شیوه های مختلف زندگی به آنها می دهد، تا آنها تصمیم بگیرند که چه الگو های رفتاری، ارزشی و نگرشی بهتر می تواند نیاز های آنها را تأمین نماید. در برخورد با دانش آموزان در کلاس های درسی یا مشاوره های فردی با دانش آموزان ، دریافتم که گرایش به آئین مسیحیت و زندگی در کشورهای دیگر را صرفاً به خاطر احساس آزادی بیشتر برای رفع نیاز هایشان ابراز می کنند. همچنین مصرف مشروبات الکلی، قلیان و سیگار، ارتباطات جنسی و ... را صرفاً در راستای رفع نیاز هایشان ارزیابی می کردند و این مسئله هویت دینی، ملی و خانوادگی آنان را خدشه دار نموده است و بخش عظیمی از جمعیت انسانی که باید در جهت آبادانی و حفظ آرمانها و ارزشهای کشور، آموزشهای لازم را ببینند و در آینده به خدمت گرفته شوند، به نحو احسن و شایسته مورد استفاده قرار نمی گیرند.
در جهان امروز ((وضعیت و جایگاه هر کشوری با توجه به ساختار ، روند ، ماهیت و عملکرد دو عامل زیر مشخص می شود : 1– ماهیت ساختاری و عملکرد ارکان و عناصر اصلی و تشکیل دهنده ی نظام اجتماعی آن کشور – شرایط و موقیت منطقه و جهان در ارتباط با آن کشور . در ارتباط با عامل اول باید گفت که عناصر و ارکان اصلی جامعه ی ما به خاطر ناهمگونی ساختاری آنها ، زمینه های نامطلوبی را برای تحول ، توسعه و تکامل اجتماعی فراهم کرده است . این واقعیت زمینه ی مناسب را برای شکل گیری روابط اجتماعی عادلانه ، تقسیم کار اجتماعی عادلانه ، توزیع امکانات و امتیازات اجتماعی بر پایه ضوابط و قوانین مدون و انسانی فراهم ننموده است )) ( سیف اللهی ، 1381 : 167) بنابراین زمینه برای ظهور و بروز بحران های گوناگون در جامعه فراهم می باشد .
لذا ضرورت بررسی عوامل مؤثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان به شدت احساس می شود که در این تحقیق به آن پرداخته می شود.
اهداف تحقیق
اهداف کلی
بررسی عوامل مؤثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهرستان خوی از سه بعد ،دینی،خانوادگی وملی
اهداف جزئی
1. شناسایی عوامل مؤثربرشکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهرستان خوی
2. بررسی میزان همبستگی عوامل مؤثر بر شکل گیری هویت اجتماعی از ابعاد:ملی،دینی،خانوادگی
3. یافتن و ارائه راه حل برای بهبود هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهرستان خوی
فرضیات تحقیق
. هر قدر پایگاه اقتصادی –اجتماعی والدین دانش آموزان بالاتر باشد هویت اجتماعی آنان قویتر می باشد
. هر چه میزان رضایت دانش آموزان از خود بیشتر باشد هویت اجتماعی آنان قوی تر خواهد بود
. هر چه دانش آموزان مورد تائید دیگران باشد هویت اجتماعی آنان قوی تر خواهد بود
. هر چه درونی کردن ارزشها در دانش آموزان بیشتر باشد هویت اجتماعی آنان قوی تر خواهد بود
تعریف نظری مفاهیم
مفهوم هویت به طور همزمان میان افراد یا اشیاء دو نسبت محتمل برقرار می سازد، از یک طرف مشابهت و از طرف دیگر تفاوت. فعل شناسایی به ضرورت ، لازمه هویت است. هویت به خودی خود «دم دست» نیست، بلکه همواره باید تثبیت شود. این به فهرست ما دو معنی دیگر اضافه می کند. طبقه بندی کردن اشیاء و افراد و مرتبط ساختن خود با چیزی یا کسی دیگر. به طور مثال یک دوست، یک قهرمان، یک حزب و... . هریک از این معانی جایگاه هویت را در افت و خیز عمل و فرآیند ، معین می کند. همه افراد هر دو کار را انجام می دهند. علاوه بر آن، معنی دوم در بافت روابط اجتماعی بر درجه ای از بازتابی بودن دلالت دارد. در واقع هویت را صرفاً می توان همچون یک فرآیند فهم کرد. هویت اجتماعی شخص، هیچ گاه یک موضوع تمام و حل شده نیست. حتی با مرگ انسان تصویری از او باقی می ماند، همواره این امکان وجود دارد که پس از مرگ نیز هویت شخص مورد بازنگری قرار بگیرد. (برخی هویت ها برای مثال هویت یک شهید، تنها پس از مرگ دست یافتنی است).
((از جهت تعریف عملیاتی هویت می توان چنین گفت : اگر آدمی برای پرسش های زیر پاسخ های مطمئن و متقاعد کننده ای بیابد ، در حقیقت ، هویت خویش را بازیافته است : بداند جایگاه ، منزلت و مرتبت او دقیقا چیست ؟ و چه تعریفی دارد ؟ آگاه باشد که چه پیوندها ، رشته ها و ارتباطهایی او را به خود و جهان خارج از خود متعلق می سازد ؟ درک کند که چه نقش ها ، وظایف و مسئولیت هایی در قبال خود و دیگران به عهده دارد ؟ شناخت واقع بینانه ای از توقعاتش نسبت به خود و دیگران به دست آورد . (شرفی ، 1381 : 9)
هویت اجتماعی به شیوه هایی که به واسطه آن ها جماعت در روابط اجتماعی خود ازافراد جماعت های دیگر متمایز می شوند، اشاره دارد و برقراری و متمایز ساختن نظام مند نسبت های شباهت و تفاوت میان افراد و جماعت هاست. شباهت ها و تفاوت ها با هم اصول پویایی هویت و کنه زندگی اجتماعی هستند.
«ارج و قرب عملی انسان ها برای یکدیگر به واسطه شباهت ها و تفاوت های میان آنها تعیین می گردد.در واقع تاریخ فرهنگی نوع بشر را می توان به منزله تاریخ مخاصمه ها و کوشش های مسالمت جویانه میان این دو مفهوم دانست.)) (زیمل، 1950: 30). جنکیز در کتاب هویت اجتماعی خود معتقد است:
((هویت اجتماعی یک بازی است که در آن «رو در رو بازی می شود» هویت اجتماعی، درک ما از این مطلب است که چه کسی هستیم و دیگران کیستند و از آن طرف، درک دیگران از خودشان و افراد دیگر چیست. ازاین رو هویت اجتماعی محصول توافق و عدم توافق است و می توان در باب آن نیز به چون و چرا پرداخت. ))(جنکیز، 1381: 8)
علاقه عمومی نسبت به هویت ممکن است به طور عمده، بازتابی از بلا تکلیفی ناشی از دگرگونی های سریع و تماس های فرهنگی باشد. با کسانی روبرو می شویم که هویت و سرشت آن ها بر ما معلوم نیست. با این حال دگرگونی ها مانند رویارویی زبان، مواجه ی سنت ها و شیوه های زندگی، تغییر شکل تقسیم کار، جریان جمعیت، فاجعه و مصیبت به هیچ رو مدرن نیستند. خود آگاهی درباره هویت اجتماعی ؛ یعنی انسان بودن چیست، معنای انسان از نوع خاصی بودن چیست، آیا آدمیان همان هستند که جلوه می کنند.
«گیدنز استدلال می کند که خود ـ شناسایی به طور مشخص یک طرح مدرن است که در چارچوب آن افراد قادر می شوند، به طور بازتابی یک روایت شخصی بسازند که به آنها اجازه می دهد، خودشان را چنان که مسلط بر زندگی و آتیه خود باشند فهم کنند. در بسیاری از فرهنگ های پیش مدرن... سرو لباس در درجه اول هویت اجتماعی و نه هویت فردی را مشخص می ساخت. امروزه نیز به طور یقین لباس و هویت اجتماعی کاملاً با هم بی ارتباط نیستند و لباس همچنان یک تمهید دلالت گرانه که جنسیت، موقعیت طبقاتی و منزلت حرفه ای را نشان می دهد». (گیدنز، 1991: 99)
« به طور کلی در باره نسبت میان ذهن فردی و هویت اجتماعی تحقیق اندکی شده است... شیوه ای که به واسطه آن هویت فرهنگی ترکیب می یابند، به شیوه ای که از طریق آن خویشتن فردی ساخته می شود بستگی دارد».( فریدمن: 1994: 23)
((تخیل جامعه شناختی کسی را که صاحب آن است قادر می کند که صحنه عظیم تر تاریخی را به گونه ای که برای حیات درونی و حرفه ای بیرونی افراد گوناگون معنا می یابد، ادراک کند... تاریخ و شرح حال و نسبت میان آن دو را در چار چوب جامعه فهم کند ... شاید پر ثمر ترین تمایزی که تخیل جامعه شناسی با آن مشغول است، تمایز میان «مشکلات شخصی محیط» و «مسائل عمومی ساخت اجتماعی» است.)) (میلز، 1995: 8.)
بنا به فهم میلز، امر اجتماعی جایی است که در آن امر فردی و امر جمعی با یکدیگر مواجه و در هم آمیخته می شوند و دیدگاه وی پایه ای است برای فهم هویت اجتماعی. شاید بارزترین فرق میان هویت فردی و هویت جمعی در این باشد که هویت فردی بر تفاوت و هویت جمعی بر شباهت تأکید دارد.
اگر هویت ، شرط ضروری برای حیات اجتماعی است، عکس آن نیز صادق است. هویت فردی جدا از سپهر اجتماعی دیگران معنا دار نیست. افراد یگانه متفاوت هستند، اما خویشتنی، به طور کامل در اجتماع ساخته می شوند.مید میان «من» فاعلی (عامل جاری فردیت یگانه) و «من» مفعولی (رویکرد های درونی شده دیگران دارای اهمیت) فرق قایل است. اگر چه این فرمول بندی محتاج به تعدیل های قابل توجهی است، مضمون کلی آن نیازی به تعدیل ندارد. مید می گوید که ما نمی توانیم خود را ببینیم مگر آن که خود را همان گونه که دیگران ما را می بینند مشاهده کنیم . به تعبیری جامعه چیزی بیش از بسط قضیه شناسایی نیست. تن آدمی نشانه ای از تداوم فردیت است، و در عین حال نمایه ای از شباهت و تفاوت جمعی است و نیز لوحی است که شناسایی می تواند بر آن رسم شود. شکل گیری هویت فردی در فرآیند های اجتماعی شدن ریشه دارد.
با رجوع به دیالکتیک درونی و برونی ( IوM) در می یابیم، آن چه مردم درباره ما می اندیشند، از آن چه ما در باره خودمان می اندیشیم اهمیت کمتری ندارد. این که شخص بر هویت خود تأکید کند کافی نیست. اشخاصی که با آنها سرو کار داریم نیز باید آن هویت را معتبر بدانند. هویت اجتماعی هرگز امری یک جانبه نیست. گافمن معتقد است افراد به طور آگاهانه اهداف خود را دنبال می کنند. آنها در صدد آن هستند که چیزی یا کسی باشند، یا آن که آن طور به نظر برسند، تابتوانند با موفقیت، هویت اجتماعی خاصی را بدست بیاورند.
بوردیو از «ملکه ذهن» یعنی قلمرو عادات سخن می گوید که در عرضه «خود» نه آگاهانه کار می کند و نه ناآگاهانه، نه تعمدی است نه خود کار، ملکه ذهن هم جمعی است و هم فردی. بی گمان، ما نه فقط خود را می شناسیم، بلکه با دیالکتیک درونی ـ برونی میان خود انگاره ها و تصویر عمومی، دیگران را نیز می شناسیم و توسط آن ها شناخته می شویم.
نهاد ها از جمله حیطه های مهمتری هستند که در چار چوب آنها تعیین هویت دارای اهمیت می شود. نهاد ها الگو های جا افتاده عمل هستند و بازیگران آنها را به همین معنا پذیرفته اند. نهاد ها نیرو هایی دارند که «به شیوه انجام کارها» تعبیر می شود. هویت های نهادینه شده به دلیل آنکه ترکیب خاصی از امری فردی و جمعی هستند متمایز می شوند. در این جا آن دسته از نهاد ها که در آثار جامعه شناختی به آن سازمان می گویند، به طور خاصی مورد توجه هستند. سازمانها جماعت های سازمان یافته و جهت یافته به سوی وظیفه هستند. به سخن دیگر سازمان ها نوعی گروه هستند.آن ها به عنوان شبکه هایی از مراتب تفکیک یافته عضویت، ترکیب می یابند که مقامات مسئول هویت های فردی مشخص تخصیص می دهند. علاوه بر آن هویت با رده بندی اجتماعی مربوط می شود. با این حال برای رده بندی اشخاص لازم است که یک مرجع رده بندی وجود داشته باشند. برای مثال، مراتب و طبقات از آن جا که سازمان هاـ خواه رسمی یا غیر رسمی علاوه بر چیزهای دیگر از مراتب و آیین های عضو گیری ترکیب می یابند، به همین لحاظ در رده بندی اجتماعی دارای اهمیت هستند.
درونی شدن ارزشها
((بلومر معتقد است که انسان در کنش پیوسته با جامعه یکی شده و در جامعه ذوب می شود . وقتی انسان از من اجتماعی استفاده می کند در حال همانند شدن است . (مید آن بخش از ذهن را که به دریافتهای انسان از محیط خارجی اش بر می گردد و حاصل درونی کردن هنجارها و توقعات اجتماعی است من اجتماعی نام می نهد) انسان در مرحله اول یاد می گیرد و همانند سازی می کند و یکی و ذوب می شود و با یکسان شدن در یک مجموعه و سیستم اجتماعی وارد می شود و بتدریج به مرحله تفسیر می رسد.)) (تنهایی ، 1374 : 473 )
مردم غالبا احساس می کنند تحت اجبار و فشار جامعه قرار دارند که آن چه را مایل به انجام آن نیستند، انجام دهند و این نشانه آن است که جامعه پذیری کامل نیست و ارزشها درونی نشده اند .
جنس : جنس در این تحقیق به معنی تفکیک شدن پاسخگویان در دو گروه پسر و دختر می باشد و این مفهوم برای همه روشن و بدیهی می باشد .
پایگاه اقتصادی اجتماعی
((پایگاه عبارتست از یک موقعیت در جامعه هر کسی در جامعه تعدادی پایگاه را اشغال می کند پایگاه شخص نشان می دهد که آن فرد در کجای جامعه قرار دارد و چگونه باید با دیگر مردم رابطه داشته باشد . بطور طبیعی یک شخص می تواند بطور همزمان چندین پایگاه داشته باشد ولی یکی از آنها معمولا پایگاه شغلی و مهمترین آنهاست یعنی موقعیتی که بیشتری اهمیت را در تثبیت هویت اجتماعی فرد دارد .))
(رابرتسون ، 1374: 91) پایگاه اجتماعی اقتصادی تاثیر بسزایی بر رشد نوجوان دارد . علت این تاثیر آن است که بین خانواده های طبقه اجتماعی- اقتصادی بالا، متوسط و پایین در زمینه امکان دسترسی به مسکن ، غذا ، پوشاک و نیز فرصت های آموزشی ، فرهنگی ، تفریحی و شغلی و نیز مراقبتهای بهداشتی تفاوتهای مهمی وجود دارد .
رضایت از خود
رفتار گرایان اجتماعی و در مجموع تفسیر گرایان بر این باورند که انسان چیزی در درونش دارد که به برکت آن وقایع پدیده ها را تفسیر می کند . آنان انسان را موجودی تفسیر گر و معنا کننده می دانند . ((بنابراین انسان با آن قوه ذاتی که در درونش دارد در برابر کلیه عوامل به تفسیر می نشیند در اینجا مرحله ای در خود انسان رخ می دهد که آن را اشاره معانی به خود خویشتن می نامند یعنی انسان با خودش مباحثه و مشورت می کند که فلان کار را انجام بدهم یا ندهم . این همان مفهوم بازتابی بودن خود در نظام مید است. )) (تنهایی ، 1383 : 448) لذا فرد زمانی که به ارزیابی خویشتن می پردازد یا ارزیابی دیگران را در مورد خود می شنود ممکن است از آن چه هست راضی باشد یا از آن چه هست احساس نارضایتی کند .
تایید دیگران
((چارلز هورتون کولی در مفهوم خود آئینه سان درباره هویت اجتماعی فرد می گوید : تصور فرد از خودش ونوع احساسی که از خود دارد با رویکردی تعیین می شود که فرد فکر می کند دیگران نسبت به او دارند در واقع فرد تصور می کند در اذهان دیگران برداشتی از قیافه ، رفتار ، هدفها و کردارش وجود دارد و از طریق این تصور دیگران است درباره خود که فرد هویت می یابد . )) (ریتزر ، 1374 : 288)
تعریف عملی متغیرهای تحقیق
درونی شدن ارزشها
در این تحقیق از 7گویه جهت درونی شدن ارزشها استفاده شده است تا مشخص شود . که تا چه اندازه دانش آموزان از روی میل و علاقه و یا از روی اجبار وادار به انجام ارزشها و هنجارها شده است . خیلی کم () کم (2) متوسط () زیاد () خیلی زیاد ()و از شاخصهایی از قبیل ،مقررات مدرسه، انجام خواسته های دوستان ،عبور از چراغ قرمز، و حضور به موقع در کلاس،هماهنگی ارزشهای خانواده بامدرسه،دوستان،ارزشهای ملی استفاده شده است تا مشخص شود که تا چه اندازه از روی ترس و اجبار و سرزنش و یا از روی میل و علاقه که نشانه درونی شدن ارزشهاست انجام شده است . در این تحقیق گزینه های اجبار خیلی کم نمره 5 و خیلی زیاد نمره 1 خواهد گرفت لذا بیشترین اجبار نمره 7و کمترین اجبار نمره 35 خواهد گرفت و هر چه از سمت 7 به سمت 35 حرکت کنیم میزان اجبار کمتر و درونی شدن ارزشها بیشتر می شود
پایگاه اقتصادی اجتماعی
به منظور سنجش پایگاه اقتصادی اجتماعی از تحصیلات پدر و مادر و در آمد خانواده استفاده شده است . و از 1 تا 6 نمره گذاری شده است .
تحصیلات پدر : بیسواد و ابتدایی(1) سیکل (2) دیپلم (3) فوق دیپلم (4) لیسانس(5) فوق لیسانس و بالاتر(6)
تحصیلات مادر : بیسواد و ابتدایی(1) سیکل (2) دیپلم (3) فوق دیپلم (4) لیسانس(5) فوق لیسانس و بالاتر(6)
کمتر از 200 هزار تومان (1) 400-200 هزار تومان(2) 600-400 هزار تومان(3) 800-600 هزار تومان(4)
یک میلیون تا800 (5) بالاتر از یک میلیون (6)
طبق گویه های فوق پایین ترین پایگاه اقتصادی اجتماعی نمره 3 و بالاترین پایگاه اقتصادی اجتماعی 18 خواهد بود
میزان رضایت از خود
در این تحقیق میزان رضایت از خود از طریق3 گویه که نشان دهنده رضایت از جنسیت ،ویژگیهای اخلاقی و رفتاری ، رضایت از زندگی ، مورد سنجش قرار خواهد گرفت . خیلی کم ()کم (2) متوسط () زیاد () خیلی زیاد () کمترین رضایت نمره 3و بیشترین رضایت نمره 15 خواهد بود و هر چه از سمت نمره 3به سمت نمره 15 حرکت کنیم میزان رضایت افزایش می یابد .
تائید دیگران
در این تحقیق در قالب4 گویه از دانش آموزان خواسته می شود که اعلام نمایند رفتارشان تا چه اندازه مورد تائید خانواده ، دوستان ، مدرسه ، جامعه می باشد . خیلی کم () کم (2) متوسط () زیاد () خیلی زیاد () در این تحقیق کمترین میزان تایید نمره و بیشترین میزان تایید نمره 20 خواهد بود و هر چه از نمره 4 به سمت نمره 20 حرکت کنیم میزان تایید بیشتر می شود
هویت اجتماعی
با توجه به اینکه هویت اجتماعی دانش آموزان در سه بعد ملی ، دینی و خانوادگی با تعداد 16گویه مورد سنجش قرار می دهیم به ضعیفترین هویت اجتماعی نمره 16 و قوی ترین هویت اجتماعی نمره 80 اختصاص می یابد
هویت خانوادگی :
در این تحقیق 4 گویه مربوط به میزان تعلق فرد نسبت به خانواده که شامل (پذیرش و مقبولیت فرزند ، مشورت کردن با فرزند ، علاقه مند به خانواده ، تامین نیازهای فرزند) و 3 گویه مربوط به میزان تعهد فرد نسبت به خانواده که شامل (میزان احترام به والدین ، میزان پایبندی به قوانین خانواده و میزان عملی کردن انتظارات والدین) مورد سنجش قرار می گیرد . خیلی کم () کم (2) متوسط () زیاد () خیلی زیاد () در مجموع 7 گویه بیشترین نمره بدست آمده 35 و کمترین نمره 7 خواهد بود نمره 35نشانه هویت خانوادگی ضعیف و نمره 35 نشانه هویت خانوادگی قوی خواهد بود و هر چه از سمت 7به سمت 35افزایش بیابد هویت خانوادگی قوی تر خواهد داشت .
هویت دینی :
در این تحقیق 4گویه مربوط به اعتقادات دینی فرد که شامل (اعتقاد به خدا، ، اعتقاد به بهشت و جهنم ،اعتقاد به پیامبر و ائمه . باور به کامل بودن دین اسلام) و 2گویه مربوط به اعمال دینی فردکه شامل (نماز خواندن و دعا و توسل) می باشد خیلی کم () کم (2) متوسط () زیاد () خیلی زیاد () . نمره 6 نشانه هویت دینی ضعیف و نمره 30 نشانه هویت دینی قوی می باشد و هر چه از سمت 6 به طرف 30 نمرات افزایش بیابد نشانه قوی تر شدن هویت دینی می باشد
هویت ملی :
در این تحقیق 3گویه مربوط به میزان تعلق فرد و تعهد فرد نسبت به ایرانی بودن مطرح شده است خیلی کم () کم () متوسط () زیاد ()خیلی زیاد () کمترین نمره هویت ملی برای پاسخگویان نمره 3 و بیشترین نمره هویت ملی 15 می باشد . و هر چه از سمت نمره 3 به سمت نمره 15حرکت کنیم هویت ملی پاسخگویان قوی تر می شود
متغیرهای مستقل و وابسته
در این تحقیق متغیرهای مستقل عبارتند از : پایگاه اقتصادی – اجتماعی ، میزان رضایت از خود ، تایید دیگران ، درونی شدن ارزشها همچنین در این تحقیق متغیر وابسته عبارتست از هویت اجتماعی دانش آموزان که در سه بعد هویت خانوادگی ، هویت دینی و هویت ملی مورد بررسی و سنجش قرار می گیرد .
فرمت فایل : word(قابل ویرایش)
تعداد صفحات:27
فهرست مطالب:
عنوان صفحه
مقدمه
- فصل اول
- جهانی شدن
- الف: پیامدهای جهانی شدن از دیدگاه برخی نویسندگان
- ب: نتیجه پیامدهای جهانی شدن
- فصل دوم
- هویت ملی
- الف: تأثیرات عمده جهانی شدن بر هویت ملی
- ب: رابطه فرهنگ و هویت
- ج: اهمیت هویت
- د:هویت در علوم سیاسی
- فصل سوم
- الف: تحول تاریخی هویت ایرانی
- ب: جهانی شدن و هویت ایران
- نتیجه گیری
- فهرست منابع
مقدمه:
نوع تعامل و در نهایت تطابق با جهانی شدن بدون تردید مهم ترین چالش کشورهای در حال توسعه در نظام بین الملل فعلی است. این پدیده پیچیده که در دو دهة گذشته تمامی حوزه های اقتصادی، تجاری، مالی، صنعتی و فن آوری را تحت الشعاع خود قرار داده است هم اکنون مقتضیات و مناسبات جدیدی در عرصه های اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی نیز به همراه آورده است. اگر جهانی شدن را فرآیندی تلقی کنیم که از چند قرن گذشته آغاز شده و هم اکنون در مراحل تکاملی خود قرار دارد طبعاً می توانیم آن را غیر برنامه ریزی شده ولی هدایت شده تفسیر کنیم. کشورهای صنعتی در طی این مدت و به صورت تدریجی سعی کرده اند یک سیستم قاعده مند جهانی ایجاد کنند و اقتصاد و سرمایه داری را از جغرافیای غرب به کل نظام بین الملل تسری بخشند. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، چنین تحرک و عزم کشورهای صنعتی را نیرویی نوین بخشید و به جهاتی تر شدن این فرایند مساعدت کرد. کشورهای مهم و مستقل در حال توسعة جهان مانند چین، هند و برزیل که از حساسیتهای جدی حاکمیت و استقلال ملی برخوردارند در طی دو دهه گذشته سعی کرده اند فرمول پیچیده ای از تعامل ضمن نهادینه کردن پایه های حاکمیت ملی خود را دنبال کنند. این کشورها ورود در فرایندهای اقتصادی و فن آوری جهانی شدن را اجتناب ناپذیر تصور کرده و ضمن اجماع سازی در درون حاکمیت خود، از امکانات موجود جهانی بهره برداری نموده اند. در عین حال، اینگونه ها کشورها، مبنای قدرت خود را در آینده، افزایش تدریجی مازاد سرمایه و دسترسی به فن آوری پیچیده تفسیر نمودهاند و نوعی توازن میان قدرت اقتصادی و حاکمیت ملی برقرار کرده اند. جمهوری اسلامی ایران به دلایل متعدد فرهنگی و تاریخی به پیچیدگیهای فراوانی در درجه مواجهه با میزان انطباق با جهانی شدن روبروست. حساسیت دینی و ملی نسبت به تعامل نامعقول و حساب نشده با محیط بین المللی در گذشتة تاریخ کشور ما زمینه ساز احتیاط و حتی نوعی بدبینی در ارتباطات بین المللی شده است.
سؤالی را که در این تحقیق می توانیم مد نظر داشته باشیم این است که چه ارتباطی بین هویت ملی و جهانی شدن وجود دارد و جهانی شدن چه تأثیراتی بر هویت می گذارند؟ البته می توان سؤالات دیگری هم مطرح کرد از جمله اینکه برخورد ایران با جهانی شدن چگونه است؟
این تحقیق از سه فصل تشکیل شده است. در فصل اول به مسأله جهانی شدن و ارائه تعریفی از آن می پردازیم در فصل دوم به مسئله هویت ملی پرداخته خواهد شد و در فصل سوم هم به مسئله جهانی شدن و هویت ملی در ایران می پردازیم.
در این گزارش از آثار نویسندگان برجسته ای مدد گرفته شده که از جملة آنها می توان به کتاب ایران و جهانی شدن نوشتة دکتر محمود سریع القلم اشاره کرد. لیست کامل سایر منابع هم در پایان گزارش ارائه خواهد شد.
فصل اول
جهانی شدن:
مفهوم جهانی شدن پس از فروپاشی شوروی به عنوان مهمترین مفهوم در تعیین ماهیت روابط بین الملل، اقتصاد سیاسی بین الملل و روابط میان دولتها مطرح گردید. نه تنها کشورهای صنعتی بلکه کشورهای تازه صنعتی شده هم مفهوم جهانی شدن را به عنوان چالش جدید دولتمردان، برنامه ریزان و اندیشمندان علوم اجتماعی تلقی کردند.
مفهوم جهانی شدن برای مناطق و کشورها در نظام بین الملل معانی مختلفی را به همراه دارد و هر کشور به تناسب وضعیت اقتصادی، نهادینه شدن بنیادهای اقتصادی، سیاسی و همین طور غنای فرهنگی، راهبرد انطباق(و یا عدم انطباق و یا درجه ای از انطباق) خاص خود را با فرآیند جهانی شدن تنظیم می کند.
فرآیند جهانی شدن از طریق بازسازی فضا و زمان، نفودپذیر ساختن مرزها و گسترش چشمگیر فضای اجتماعی، منابع و شرایط لازم برای هویت سازی و معنایابی سنتی را تا حدود بسیار زیاد از بین می برد.
جهانی شدن یک جریان و فرآیند جدید نیست. منطق کانونی آن یعنی نوسازی مبتنی بر علم و صنعت و نوآوری از قرن هفدهم شروع شده است. اوج نوآوری و خلاقیتهای کلیدی در نیمة دوم قرن نوزدهم بوده است.
نکتة دیگر در فرآیند رشد و تکامل جهانی شدن، مجموعه ای بودن ارکان آن و مرتبط شدن تدریجی آن با نظام سیاسی و فرهنگ عمومی است.
در واقع جهانی شدن هرچند از یک منطق اقتصادی آغاز شد ولی با گذشت زمان به یک نظام اجتماعی تبدیل گردید.
از این منظر، جهانی شدن یک سیستم است. شهروندان یک کشور باید همه سواد داشته باشند، به موقع مالیات خود را پرداخت کنند، بیمه بهداشت داشته باشند، پشت چراغ قرمز بایستند و از طریق کار و یا تخصص، درآمدی داشته باشند؛ چنین مواردی همه از جوانب و ویژگیهای عصر جدید و فرایند تکاملی جهانی شدن است. بنابراین جهانی شدن، مثلثی است که از سه زاویه به هم مرتبط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی تشکیل شده است و منطق کانونی آن در فلسفة اجتماعی، فردگرایی مثبت و رشد دامنة آزادیهای فردی در پیشرفت بهره برداری از امکانات است.
نکتة بعدی در فرآیند جهانی شدن قاعده مندی روابط بین ملتها، دولتها و عموماً نهادها و بازیگران است. مسئله دیگر دسترسی سهل و گسترده به داده ها و اطلاعات است. نتیجة بسیار مهم این رکن از جهانی شدن، مطلع شدن افراد از شرایط امکانات و فرصتها خارج از محدوده های زندگی و مرزی خودشان است.
فرمت فایل : word(قابل ویرایش)
تعداد صفحات:215
همراه با پرسشنامه ، جداول و نمودار
فهرست مطالب:
عنوان صفحه
فصل اول 1
طرح مساله و تعریف هویت فرهنگیچکیده 1
چکیده 2
طرح مساله 6
ضرورت و اهداف پژوهش 10
تعریف هویت فرهنگی 14
انواع تعاریف هویت 16
تعریف منطقی هویت 16
تعریف هویت فردی (روان شناسانه) 16
هویت دینی 18
هویت سیاسی 18
تعریف هویت طبقاتی 19
هویت جمعی 20
ویژگیهای هویت جمعی 21
فصل دوم 31
مبانی نظری و فرضیات 31
مروری بر آراء اندیشمندان، پیش از دوره صنعتی 32
آگوست کنت August Comt (1858- 1798) 36
تاثیرات ناشی از پیدایش تمدن جدید 37
طبقه بندی جوامع 40
بیگانگی اجتماعی در تضاد با بیگانگی اجتماعی 42
یگانگی اجتماعی integration 47
دیدگاه نظم اجتماعی 50
نظریه انتقادی (Critical Theory) 57
دیدگاه کنش متقابل نمادی 61
تقسیم بندی «خود» 66
مراحل رشد کودک 69
مفهوم ذهن 71
مفهوم جامعه 71
نظریه هویت اجتماعی (Social Identity Theory) 73
جامعه پذیری Socialisation 77
مکانیزمهای جامعه پذیری 79
عاملان جامع پذیری: گروههای اجتماعی 80
چارچوب نظری طرح 84
فرضیات 93
فصل سوم 96
روش شناسی 96
تعاریف نظری متغیرها و مفاهیم 99
تعاریف متغیرهای مستقل: 101
تعاریف عملیات متغیر وابسته: 104
تعریف عملیاتی متغیرهای مستقل 106
روش گردآوری اطلاعات: 109
تنظیم پرسشنامه 112
مراحل اجرا 113
گرد آوری اطلاعات 113
روش تحلیل داده ها 114
فصل چهارم 118
تجزیه و تحلیل دادهها 118
ویژگیهای جامعه آماری 120
جدول انتخاب محل زندگی به تفکیک جنسیت 134
تحلیل عوامل هویت فرهنگی 153
مجموعه عوامل «مشارکت در کنشهای دینی- فرهنگی» 175
مجموعه عوامل «مشارکت در کنشهای دینی- فرهنگی» 176
رگرسیون چند متغیری 183
تحلیل مسیر 187
فصل پنجم 189
نتیجهگیری و پیشنهادات 189
بررسی فرضیههای پژوهش 192
نتیجهگیری Error! Bookmark not defined.
مشکلات پژوهش 204
پیشنهادها: 205
فهرست منابع و مآخذ (کتابها) 206
پرسشنامه
فصل اول طرح مساله و تعریف هویت فرهنگی
چکیده
امروزه مساله هویت فرهنگی از جنبه های گوناگون و از سوی متفکران و نظریه پردازان بسیاری مطرح می شود. مسائلی مانند بحران هویت، بی هویتی یا بیگانگی، هویت قومی، هویت سیاسی، هویت دینی و... همگی حول محور هویت طرح و بررسی می شود.
کشور ایران از جمله کشورهایی است که وارث فرهنگ و تمدن تاریخی و از معدود کشورهایی می باشد که از آغاز تاریخ بشریت تداوم وجودی داشته و در دنیای معاصر علیرغم تغییرات بسیار توانسته جایگاه خود را حفظ کند. اکنون برای حفظ و تقویت هویت فرهنگی در وضعیت رویارویی و اختلاط فرهنگها باید شناخت بهتری را از فرهنگ خود داشت تا بتوان جایگاه خود را در این صحنه بهتر درک کرد. بحث هویت زمینه درک بهتر شرایط را فراهم می آورد.
هویت فرهنگی احساس تعلق و همبستگی با جامعه و فرهنگ آن است به گونه ای که در رفتار اعضاء تاثیر بگذارد و اکثریت اعضاء رفتار مشابهی داشته باشند و عضو این جامعه از سایر این جامعه از سایر جوامع متمایز گردد. فرهنگ جامعه که شامل ارزشها و هنجارها و... است در فرایند جامعه پذیری به نسل بعد منتقل می شود و احساس تعلق نسبت به جامعه به وجود می آید. نسل جدید طی آموزش مستقیم و غیر مستقیم ارزشها و هنجارها را کسب و درونی کرده و انتظارات سایر را برآورده می سازد. این احساس تعلق به جامعه انواع مختلفی دارد و در ابعاد خانوادگی، ملی، سیاسی، .... قابل بررسی می باشد.
با توجه به مقدمه فوق اهداف این پژوهش، دستیابی به چگونگی شکل گیری هویت فرهنگی، بررسی میزان تاثیر عوامل جامعه پذیری بر شکل گیری هویت فرهنگی، بررسی میزان اهمیت آموزش رسمی و غیر رسمی در فرایند شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان دبیرستانی بوده است.
پس از بررسی نظریه های جامعه شناسی، دیدگاه کنش متقابل نمادین و (من مفعولی) مید به عنوان مبنای نظری اصلی این پژوهش انتخاب و فرضیات زیر از آن استخراج گردید:
با توجه به محدودیت امکانات با استفاده از روش پیمایشی جامعه آماری این پژوهش دانش آموزان سال سوم دبیرستانها دولتی منطقه 5 آموزش و پرورش تهران در نظر گرفته شد که تعداد آنها 4948 نفر می باشد.
حجم نمونه با استفاده از فرمول برابر با 253 نفر تعیین شد که 188 نفر دختر 105 پسر بوده اند.
نمونه های آماری به سیتماتیک طبقه ای نسبی با استفاده از دفاتر آماری موجود در دبیرستانها انتخاب شدند. تحلیل داده ها، پس از تست مقدماتی، با کمک نرم افزار SPSS- P.CTOOLS و با استفاده از آزمون همبستگی نیمه تفکیکی و تحلیل عامل و رگرسیون چند متغیری انجام شد که نتایج نهایی زیر به دست آمد:
بر مبنای نتایج به دست آمده پیشنهادهایی نیز مطرح گردید.
طرح مساله
امروزه مساله هویت فرهنگی از جنبه های گوناگون و از سوی متفکران و نظریه پردازان بسیاری مطرح است و شرایط فعلی جهان و ارتباط و رویارویی فرهنگها نیز بر اهمیت موضوع افزوده است. مسائلی از قبیل بحران هویت، بی هویتی با بیگانگی اجتماعی، هویت قومی، هویت سیاسی، هویت دینی و... همگی حول محور هویت قرار گرفته است. هویت فرهنگی را از وجوه مختلفی می توان تعریف کرد.
با توجه به دیدگاههای نظری- فلسفی دو نوع کلی از تعاریف وجود دارد:
در روان شناسی از هویت انسانی به عنوان شخصیت انسان تعبیر میشود که در آن ویژگی های فردی و تجارب اکتسابی از محیط در وجود شخص به وحدت می رسد و شخصیت انسانی را تشکیل می دهد. در انسان شناسی و روان شناسی اجتماعی و جامعه شناسی، بحث هویت فرهنگی اهمیت ویژه ای دارد.
در این دو رشته عملی و به ویژه جامعه شناسی به شرایط اجتماعی موثر در شکل گیری هویت فرهنگی توجه می شود.
شرایط تاریخی جوامع نیز در این ویژگیها تاثیر دارند. جامعه شناسی هویت را از این حیث در نظر می گیرد که یک جامعه و گروه را از یک جامعه و گروه دیگر جدا می کنند.
هویت جمعی شناسه آن حوزه و قلمرو از حیات اجتماعی است که فرد با ضمیمه «ما» خود را متعلق و منتسب به آن می داند و در برابر آن احساس تکلیف و تعهد می نماید. در واقع این ویژگیهای گروه است که به فرد منتقل شده و فرد را از برخی جهات با سایر اعضای گروه همسان می کند و در عین حال او را از اعضای گروههای دیگر متمایز می نماید.
توجه به این مطلب ضروری است که شباهتها و تفاوتهای افراد جامعه با یکدیگر و با سایر جوامع در فرآیند جامعه پذیری شکل می گیرد. نوع و مختصات هویت جمعی افراد بستگی به ویژگی های جامعه خود فرد، و کم و کیف روابط متقابل بین فرد و جامعه دارد.
یگی از مهمترین وجوه هر جامعه ای این است که علیرغم تغییرات، می تواند به عنوان یک نظام سازمان یافته به حیات خود ادامه دهد، این امر از طریق انتقال فرهنگ و سازمان اجتماعی به وسیله جامعه پذیری ممکن می گردد. فرآیند جامعه پذیری نه تنها تدارم جوامع از طریق نسلهای متوالی بلکه توانایی افراد جهت کنش متقابل و هدفدار را فراهم می آورد. اگر جامعه پذیری برای پذیرش معیارهای پذیرفته شده اجتماعی توسط همه اعضا و ایجاد تشابه در رفتار آنها کارکرد نداشت، رفتار گروهی غیرممکن می گردید.
از دید جامعه شناسی، جامعه پذیری فرایندی است که نظم و تداوم اجتماعی به آن وابسته است. فرد در خلال جامعه پذیری یاد می گیرد بیندیشد و عمل کند و به این ترتیب در فرهنگ مشترک آنها سهیم گردد. با وجود این حاصل این یادگیری همواره همنوایی نیست. مطالعه جامعه پذیری به تبیین تفاوتها و شباهتهای اعضای جوامع نیز کمک می کند. جامعه پذیری حداقل از سه دیدگاه مکمل، مورد بررسی دانشمندان علوم اجتماعی قرار گرفته که هر یک از این دیدگاهها بر جنبه های متمایز فرد در ارتباط با نظم اجتماعی- فرهنگی پیرامون او تاکید می کند.
در این پژوهش جامعه پذیری به معنی فرایندی است که برای انجام کنش متقابل و معنی داری بین اعضای جامعه هم شکلی کافی به وجود می آورد بطوری که افراد یک جامعه را از سایر جوامع متمایز می کند. سعی بر آن است که هویت از دیدگاه جامعه شناسی مورد بررسی قرار می گیرد و ضمن بیان آرای نظری پردازان اجتماعی، یکی از نظرات انتخاب شده، به طور دقیق تر مورد بحث قرار می گیرد.
سوال این است که عوامل موثر در شکل گیری هویت فرهنگی کدام است؟ و دیگر اینکه عوامل موثر در شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان دبیرستانی کدام است؟ عواملی نظیر موقعیت اجتماعی خانواده، آموزشهای رسمی و غیر رسمی، گروههای همسالان و وسایل ارتباط جمعی چه تاثیری بر شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان دارند؟
ضرورت و اهداف پژوهش
پرداختن به بحث «هویت» از جنبه های گوناگونی، ضروری می نماید. کشور ایران از جمله کشورهایی است که وارث فرهنگ و تمدن تاریخی و از معدود کشورهایی است که از آغاز کشورهایی است که از آغاز تاریخ بشریت تداوم وجودی خود را حفظ کرده و در دنیای معاصر نیز علیرغم تغییرات بسیار توانسته جایگاه خود را حفظ کند.
در وضعیت رویارویی فرهنگها و یا اختلاط فرهنگها باید شناختی از فرهنگ خود داشت تا بتوان جایگاه کشور خود را در این صحنه بهتر درک کرد. بحث هویت کمک می کند تا زمینه های این شناخت فراهم شود. در فرایند جامعه پذیری فرهنگ جامعه که شامل ارزشها و هنجارها و... است به نسل بعد منتقل می شود و احساس تعلق نسبت به جامعه بوجود می آید. این احساس تعلق به جامعه مستلزم رفتار اجتماعی مانند سایر اعضا است. نسل جدید در طی آموزش مستقیم و غیر مستقیم، ارزشها و رفتارهایی را کسب و درونی کرده و انتظارات سایرین را برآورده می سازد. این احساس تعلق به جامعه انواع مختلفی دارد و در ابعاد گوناگون خانواده، گروه سنی، ملی، مذهبی و سیاسی قابل بررسی است اما همواره باید توجه داشت که همه این تقسیم بندی ها اعتباری است و وجوه گوناگون و مرتبط با یکدیگر یک پدیده واحد می باشد.
شاید بتوان اهداف متعددی را برای این پژوهش برشمرد ولی باید توجه داشت که در سطح کلان تبیین جامعه پذیری مهمترین زمینه های تغییرات اجتماعی را فراهم می آورد. با توجه به جامعه آماری در این پژوهش، اهداف زیر قابل طرح و دستیابی می باشد:
1- دستیابی به چگونگی شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان دبیرستانی،
2- بررسی عوامل موثر در شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان دبیرستانی،
3- بررسی اهمیت جامعه پذیری در فرایند هویت یابی دانش آموزان دبیرستانی.
4- بررسی میزان اهمیت آموزش رسمی و غیر رسمی در فرایند شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان دبیرستانی.
اهمیت موضوع هنگامی بیشتر می شود که جستجو برای یافتن منابع بی نتیجه می شود زیرا کمتر پژوهش دقیق در این زمینه موجود می باشد.
همه ساله بخش مهمی از پایان نامه های دانشجویی به بررسی مسئله بیگانگی در گروههای مختلف اجتماعی می پردازد. یک نکته که در اکثر این رساله ها جلب نظر می کند اینست که اکثر فرضیات رد می شوند و متاسفانه علت آن هم بیان نمی گردد. ضروری است که در مفاهیم و تعاریف با توجه به داده های مشخص و واقعیات همان جامعه و کشور باشد و ضمن عنایت به تفاوتها در صدد کشف و تحلیل پدیده های مشابه در این جوامع بود. باید توجه داشت که محتوای اجتماعی و مفاهیم و تعاریف به کار گرفته شده با بستر مادی، معنوی، مکانی و زمانی تکوین آنها ارتباط و پیوستگی داشته باشد. اما آنچه برای نگارنده سوال برانگیز بود این است که شاید باید به دنبال عدم بیگانگی بود به همین علت مسئله علاقه به جامعه و فرهنگ یا هویت فرهنگی به عنوان موضوع پایان نامه انتخاب شد.
در باب موضوع این پژوهش باید اذعان نمود که جستجو برای یافتن موضوعات مشابه و مرتبط ثمری نداشت. چند کتاب و پایان نامه که به برخی نکات قابل بررسی آن اشاره می شود، یافت شد. همچنین چند پژوهش تجربی نیز موجود است که به ترتیب زیر قابل ارائه می باشد:
- کتاب هویت ایرانی و زبان فارسی تالیف شاهرخ مسکوب که هویت را با مفهوم حاکمیت سیاسی ملی هم معنا دانسته و سایر عوامل موثر در شکل گیری هویت و وجوه مختلف آن را نادیده انگاشته و وضعیت عاملان دین و حکومت را نسبت به بکارگیری زبان فارسی مورد بررسی قرار داده است.
- کتاب هویت فرهنگی نوشته پرویز ورجاوند که بحث هویت از جهت استقلال اقتصادی را بررسی کرده و برنامه ریزی توسعه با توجه به فرهنگ ملی و امکانات کشور را مورد توجه قرار گرفته است.
- فصلنامه گفتگو ویژه نامه «هویت» دو مقاله راجع به ارتباط بین فرهنگها دارد.
- فصلنامه فرهنگ ویژه نامه «بحران هویت»، 1373.
- ویژه نامه «هویت» از نشریه مرکز مطالعات آسیای مرکزی وزارت امور خارجه که به نقش و تاثیر زبان در هویت اقوام آسیای میانه توجه کرده است.
- پایان نامه «بیگانگی اجتماعی» ابوتراب طالبی به بررسی تعلقات ارزشی دانش آموزان دبیرستانی اختصاص دارد که برخی از شاخصهای آن مانند مشارکت اجتماعی، اعتماد اجتماعی و علاقه به فرهنگ خودی در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است .
- پایان نامه بیگانگی اجتماعی، علی ربانی خوراسگانی که شاخص احساس قدرت در حل مشکلات را مورد توجه قرار داده است.
- پایان نامه «هویت دینی» اثر مهرانگیز مافی دانشجوی دانشگاه الزهرا که به بررسی چگونگی شکل گیری هویت دینی نوجوانان اختصاص دارد و نقش خانواده و مدرسه را در این شکل گیری بررسی می کند.
- پژوهش در منابع خارجی نیز انجام شد. مقاله مهمی در دایره المعارف علوم اجتماعی قرار داشت که متاسفانه به علت چاپ قدیمی آن اطلاعات روزآمد نبود.
- کتاب روان شناسی اجتماعی بین فرهنگها که ضمن نقادی اطلاعات یک سویه موجود در پژوهشهای فرهنگی، نظریه هویت اجتماعی و کاربرد آن را بررسی کرده و از منابع مورد استفاده است.
- اطلاعات موجود در بانکهای اطلاعاتی نیز مورد بررسی قرار گرفت خلاصه مقالات دریافتی بیانگر دو نوع کلی تحقیقات در این زمینه است:
الف) بررسی فرایند فرهنگ پذیری گروههای مهاجر به کشورهای غربی در زمینه پذیرش فرهنگ کشور میزبان.
ب) بررسی فرایند اجتماعی شدن گروههای کوچک با سنین کم مانند کودکان کودکستانی و دبستانی.
ج) در مورد Social Identity Theory 6 خلاصه مقاله دریافت شد که دو مورد آن پژوهش کتابخانه ای و نقادی سایر پژوهشها بود. 4 مورد هم به روانشناسان اجتماعی بین گروههای کوچک اقلیت پرداخته بود.
- برخی از پژوهشهای غربی در مورد برخی از شاخصهای هویت فرهنگی انجام شده که با شاخصهای این پژوهش مورد مقایسه قرار گرفته و در کتاب تحول فرهنگی اثر رونالد اینگلهارت گرد آوری شده است.
در مجموع منابع فوق هویت فرهنگی ر امورد توجه قرار داده است که کمکی در رفع ابهام از جنبه های مختلف موضوع بوده است اما چنانچه اشاره شد هر یک فقط وجهی از موضوع را بدون ارتباط با سایر ابعاد آن مورد توجه قرار داده و ضروری است که ابعاد مختلف موضوع در یک پژوهش چند جانبه مورد بررسی واقع شود.
تعریف هویت فرهنگی
باید توجه داشت که تعاریف موجود از هویت را می توان به طرق مختلف تقسیم بندی کرد و این تعاریف به حوزه های فلسفه، روان شناسی، مردم شناسی، انسان شناسی، جامعه شناسی و روان شناسی اجتماعی، سیاست، ارتباطات و... تعلق دارد و به اعتبار شمول به سطوح بین المللی، منطقه ای، ملی، گروهی و فردی قابل طبقه بندی است.