فرمت فایل : word(قابل ویرایش)
فهرست مطالب :
فصل اول (مقدمه و بررسی نوشته ها)
1-1 مقدمه.....................................................................................................................................
1-2 بررسی منابع............................................................................................................................
1-2-1 گیاه شناسی و ریخت شناسی برنج.......................................................................................
1-2-2 مشخصات ژنتیکی گیاه برنج...............................................................................................
1-3 اصلاح برنج ...........................................................................................................................
1-4 تاریخچه بلاست.....................................................................................................................
1-4-1 عامل بیماری بلاست...........................................................................................................
1-4-2 چرخه بیماری.....................................................................................................................
1-4-3 عامل بیماری .....................................................................................................................
1-5 روشهای کنترل بیماری بلاست................................................................................................
1-6 نژادهای فیزیولوژیک عامل بیماری.........................................................................................
1-7 ژنتیک مقاومت به بیماری.......................................................................................................
1-8 اثر متقابل ژن در برابر ژن........................................................................................................
1-9 بررسی نوشته ها......................................................................................................................
فصل دوم (مواد و روشها)
2-1 مواد گیاهی مورد استفاده و پاتوژنها.........................................................................................
2-2 محیط کشت اختصاصی RBAS...........................................................................................
2-3 تهیه سوسپانسیون اسپور...........................................................................................................
2-4 آماده سازی گیاهان آزمایشی .................................................................................................
2-5 مایة زنی بلاست برگ.............................................................................................................
2-6 اندازه گیری اجزای مقاومت به بیماری و سنجش بیماری..........................................................
2-7 بررسی مزرعه ای ...................................................................................................................
2-7-1 نحوة دورگ گیری برنج....................................................................................................
2-8 تجزیه های آماری..................................................................................................................
2-8-1 آزمون معتبر بودن فرضیات هیمن........................................................................................
2-8-2 تجزیه گرافیکی .................................................................................................................
2-8-3 برآورد اجزای واریانس......................................................................................................
2-8-4 میانگین درجه غالبیت.........................................................................................................
2-8-5 نسبت ژنهایی که دارای اثرات مثبت و منفی در والدین هستند..............................................
2-8-6 نسبت ژنهای غالب به مغلوب در والدین..............................................................................
2-8-7 جهت غالبیت ....................................................................................................................
2-8-9 وراثت پذیری ....................................................................................................................
2-8-10 تجزیه واریانس قابلیتهای ترکیب پذیری............................................................................
2-8-10-1 محاسبه اجزای واریانس ژنتیکی....................................................................................
فصل سوم (بحث و نتایج)
3-1 وضعیت والدین و نتاج F1 آنها...............................................................................................
3-2 مطالعات ژنتیکی و برآوردهای وراثت پذیری و اثرات ژنی برای خصوصیات بیماری بلاست برگ در طرح دیالل بروش هیمن....................................................................................................
3-3 بررسی قابلیت ترکیب پذیری صفات مهم بیماری....................................................................
3-4 روشهای اصلاحی ..................................................................................................................
3-5 مطالعه و ارزیابی مقاومت بیماری بلاست در اراقام مختلف برنج و F1 ها در شرایط گلخانه ای و مزرعه ای....................................................................................................................................
فهرست جداول
3-1 تجزیه واریانس و تخمین ضرایب تنوع ژنتیکی (GCV) و فنوتیپ (PCV) و متوسط بازدهی ژنتیکی.........................................
3-2-1 آزمون های فرض برای صفات مورد بررسی در بیماری بلاست برنج در طرح دیالل بروش هیمن..............................................
3-2-2 برآورد اجزاء ژنتیکی در مقابل نژاد IA-89 برای خصوصیات مهم بیماری بلاست برنج در طرح دیالل بروش هیمن..................
3-2-2 برآورد اجزاء ژنتیکی در مقابل نژاد IA-82 برای خصوصیات مهم بیماری بلاست برنج در طرح دیالل بروش هیمن..................
3-2-2 برآورد اجزاء ژنتیکی در مقابل نژاد IA-90 برای خصوصیات مهم بیماری بلاست برنج در طرح دیالل بروش هیمن..................
3-2-3 آزمون t برای پارامترهای ژنتیکی (E, h2,F, H2,H1, D) صفات مورد بررسی در بیماری بلاست برنج در طرح 5*5 دیالل به روش هیمن........................................................................................................................................................................................
3-2-4 وضعیت درجه غالبیت و نسبت فراوانی های آلل غالب به مغلوب در اجتماع والدین در تلاقی دی آلل 5*5...............................
3-3-1 تجزیه واریانسی قابلیت های ترکیب پذیری و نسبت msGCA/msSCA برای صفات مورد بررسی بیماری بلاست برنج در طرح دیالل به روش گریفینگ.............................................................................................................................................................
3-3-2 برآوردهای مقادیر قابلیت پذیری عمومی (GCA) ارقام برنج برای صفات مورد بررسی بیماری بلاست در طرح دیالل بروش گریفینگ....
3-3-3 برآوردهای مقادیر قابلیت ترکیب پذیری خصوصی ارقام برنج برای صفات مورد بررسی بیماری بلاست برگ برنج در طرح دیالل بروش گریفینگ........................................................................................................................................................................
3-3-4 مقادیر قابلیت ترکیب پذیری عمومی و خصوصی، افزایشی و غالبیت برای صفات مورد بررسی بیماری بلاست برنج در مقابل سه نژاد IA-90, IA-89, IA-82 در طرح دیالل به روش گریفینگ................................................................................................
3-3-5: برآوردهای مقادیر ضرایب همبستگی بین GCA برای کلیه صفات مورد بررسی بیماری بلاست و همبستگی ساده برای 5 والد طرح................................
3-5-1 تجزیه واریانس والدین و اثر متقابل نژاد های IA-89, IA-82, IA-90 با ژنوتیپ والدین در شرایط گلخانه ای....................
3-5-2 تجزیه واریانس F1 ها و اثر متقابل سه نژاد IA-82, IA-89, IA-90 در شرایط گلخانه ای..................................................
3-5-3 تجزیه واریانس سطح زیر منحنی توسعه بیماری در خزانه بلاست برنج......................................................................................
3-5-4 واکنش ارقام مورد آزمایش در مقابل نژاد IA-82 برای صفات مورد بررسی در شرایط گلخانه ای..........................................
3-5-4 واکنش ژنو تیپ های مورد آزمایش در مقابل نژاد IA-89 برای صفات مورد بررسی در شرایط گلخانه ای..............................
3-5-4 واکنش ژنو تیپ های مورد آزمایش در مقابل نژاد IA-90 برای صفات مورد بررسی در شرایط گلخانه ای..............................
3-5-5 مقایسه میانگین دانکن برای صفات مورد بررسی در مقابل سه نژاد IA-90 IA-82, IA-89 در سطح 1%............................
3-5-7 همبستگی بین صفات تیپ آلودگی، تعداد لکه، درصد آلوده سطح برگ، اندازه لکه، دوره کمون و قابلیت اسپورزایی در مقابل نژاد IA-82 در شرایط گلخانه ای......................................................................................................................................................
3-5-8 همبستگی بین صفات تیپ آلودگی، تعداد لکه، درصد آلوده سطح برگ، اندازه لکه، دوره کمون و قابلیت اسپورزایی در مقابل نژاد IA-89 در شرایط گلخانه ای.............................................................................................................................................
3-5-9 همبستگی بین صفات تیپ آلودگی، تعداد لکه، درصد آلوده سطح برگ، اندازه لکه، دوره کمون و قابلیت اسپورزایی در مقابل نژاد IA-90 در شرایط گلخانه ای.............................................................................................................................................
3-5-10 قابلیت اسپورزایی(تعداد اسپوردر واحد وزن تر)برای ارقام و هیبریدهای برنج مایه زنی شده با نژاد های 90-IA و IA-89 و IA-82..............................................................................................................................................................................................
3-5-11 سطح زیر منحنی توسعه بیماری بلاست برگ ارقام والدی و F1 های مورد بررسی در خزانه بلاست برنج................................
3-5-12 مقایسه میانگین دانکن AUDPC در خزانه بلاست در سطح 1%............................................................................................
3-5-13 همبستگی بین صفات مورد بررسی والدین در مقابل سه نژادIA-90, IA-89,IA-82 در شرایط گلخانه ای.........................
3-5-14 همبستگی بین صفات مورد بررسیF1 ها در مقابل سه نژاد IA-90, IA-89, IA-82 در شرایط گلخانه ای.......................
3-5-15 همبستگی بین صفات مورد بررسی در شرایط گلخانه ای با سطح زیر منحنی توسعه بیماری بلاست در خزانه بلاست در مقابل نژاد IA-90.......................................................................................................................................................................................
3-5-16 همبستگی بین صفات مورد بررسی در شرایط گلخانه ای با سطح زیر منحنی توسعه بیماری بلاست در خزانه بلاست در مقابل نژاد IA-89.......................................................................................................................................................................................
3-5-17 همبستگی بین صفات مورد بررسی در شرایط گلخانه ای با سطح زیر منحنی توسعه بیماری بلاست در خزانه بلاست در مقابل نژاد IA-82....................................................................................................................................................................................... 57
فهرست نمودار
نمودار 3-2-1 صفت تیپ آلودگی در مقابل نژاد IA-90...........................................................................
نمودار 3-2-2 صفت تعداد لکه در مقابل نژاد IA-90 .................................................................................
نمودار 3-2-3 صفت درصدآلودگی سطح برگ در مقابل نژاد IA-90 .................................................
نمودار 3-2-4 صفت اندازه لکه در مقابل نژاد IA-90 ................................................................................
نمودار 3-2-5 صفت دوره کمون در مقابل نژاد IA-90.............................................................................
نمودار 3-2-6 صفت تیپ آلودگی در مقابل نژاد IA-89.........................................................................
نمودار 3-2-7 صفت تعداد لکه در مقابل نژاد IA-89................................................................................
نمودار 3-2-8 صفت درصد آلودگی سطح برگ در مقابل نژاد IA-89...............................................
نمودار 3-2-9 صفت اندازه لکه در مقابل نژاد IA-89................................................................................
نمودار 3-2-10 صفت دوره کمون در مقابل نژاد IA-89.........................................................................
نمودار 3-2-11 صفت تیپ آلودگی در مقابل نژاد IA-82........................................................................
نمودار 3-2-12 صفت تعداد لکه در مقابل نژاد IA-82..............................................................................
نمودار 3-2-13 صفت درصد آلودگی سطح برگ در مقابل نژاد IA-82...............................................
نمودار 3-2-14 صفت اندازه لکه در مقابل نژاد IA-82.............................................................................
نمودار 3-2-15 صفت دوره کمون در مقابل نژاد IA-82.........................................................................
نمودار 3-5-1 سطح زیر منحنی توسعه بیماری بلاست در پنج رقم والد و ده F1 در خزانه بلاست....
نمودار 3-5-2 سطح زیر منحنی توسعه بیماری بلاست در پنج رقم والد در خزانه بلاست..................
نمودار 3-5-3 سطح زیر منحنی توسعه بیماری بلاست در ده F1 در خزانه بلاست...........................
فهرست منابع:
- آمار و فن آوری اطلاعات- بانک اطلاعات زراعت-1382
- ارزانی، ا، 1383. اصلاح گیاهان زارعی (ترجمه)، انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان، 606 صفحه.
- اخوی زادگان,م,1354.مقایسه اثرچند قارچ کش علیه بلاست برنج.نشریه شماره1و2,جلد12,بیماریهای گیاهی.
- امان زاده، م ، 1383. مطالعه بیماری زایی جدایه های قارچ Prycularia grisea عامل بیماری بلاست برنج و ارزیابی مقاومت ارقام در مازندران پایان نامه فوق لیسانس گروه گیاهپزشکی دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، 115 صفحه.
- اهدائی،ب،70 13. اصول اصلاح نباتات، انتشارات شهید چمران اهواز، 455 صفحه.
- بهداد، ا، 1377. عوامل بیماری زا و بیماری های مهم گیاهی ایران، نشریاد بود، 472 صفحه.
- بهرامی، م، 1375. شناسایی نژاد های فیزیولوژیک قارچ Pyricularia oryzae عامل بیماری بلاست برنج در مازندران، انتشارات معاونت موسسه تحقیقات برنج کشور- مازندران،9صفحه.
- بهرامی، م. ایزدیار،م, 1377. معرفی نژادهای جدید فیزیولوژیک قارچyricularia oryzae عامل بیماری بلاست برنج در مازندران خلاصه مقالات سیزدهمین کنگره گیاهپزشکی ایران, 73 صفحه.
- جوان نیک خواه،م، 1380. تحقیق روی تنوع ژنتیکی جمعیت Magnaporthe grisea عامل بیماری بلاست برنج، با استفاده از خصوصیات مولکولی, بیماری زایی و سازگاری رویشی دراستان گیلان،رساله دکتری گروه گیاهپزشکی دانشکده کشاورزی،دانشگاه تهران، 175 صفحه
- خدابنده، ن, 1371، غلات. انتشارات دانشگاه تهران 506 صفحه.
- عبد میشانی،س، بوشهری، ع،1376. اصلاح نباتات تکمیلی، موسسه انتشارات دانشگاه تهران، جلد اول، 320 صفحه.
- فرشادفر،ع، 1377. کاربرد ژنتیک کمی در اصلاح نباتات، انتشارات دانشگاه رازی، کرمانشاه، جلد اول، 527 صفحه.
- کیانوش، غ،1374. بررسی اختصاصات ژنتیکی و ترکیب پذیری ارقام برنج به روش دیالل،پایان نامه کارشناسی ارشد گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، 185 صفحه.
- مامقانی،ر،1373. دورگ گیری در گیاهان زارعی (ترجمه)، انتشارات. دانشگاه شهید چمران اهواز,154 صفحه.
- مؤمنی، ع، 1381. تجزیه ژنتیکی و مولکولی مقاومت برنج به بلاست با استفاده از نشانگرهای دفاعی خاص، رساله دکتری گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، 180 صفحه.
- نصیری، م، 1376.مرفولوژی و مراحل رشد برنج، انتشارات مؤسسه تحقیقات برنج کشور معاونت مازندران- آمل،9صفحه.
- نوروزی، م، عارفی، ح، 1376. مرفولوژی و گیاه شناسی ارقام محلی و اصلاح شده برنج انتشارات مؤسسه تحقیقات برنج کشور معاونت مازندران آمل،10صفحه.
- یزدی صمدی، ب، عبدمیشامی، س، 1371. اصلاح نباتات، انتشارات مرکز دانشگاهی، 282 صفحه.
- یوسف نیا، ع، 1379. بررسی تنوع ژنتیکی در ارقام برنج بومی و هیبرید، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل،183صفحه.
Ahn, S.W & S. H. Ou. 1982. Epidemiological implications, of the spectrum of resistance to rice blast. Phytopathology 72:282-284.
Bonman, J. M., Estrada, B. A & Bandong, J. M. 1989. Leaf and neck blast resistance in tropical lowland rice cultivars. Plant Didease.73:388-390.
Camron, P. F. 1994. The newly recognized family magnaporthaceae and its relationship system Ascomycetum 13:25-42.
Fehrw. R. 1987. Principles of cultivar development. V0L22. Mac millan publishing company 761 PP.
Goto, K. 1955. History of the blast disease and changes in methods of control. Agricultural Improvement Bureau ministry of Agriculture and Forestry Japan 5:1-2[ja., as cited in Ou, 1983]
Goto, K. 1965a. Estimating losses from rice blast in Japan. In: the rice blast Disease. Baltimore, Maryland, John Hopkins. 195-202 PP.
Griffing, B. 1956b. Concept of general and specific combining ability in relation to diallel crossing systems, Aust. J. Biol. Sic. 9:463-493.
Hayman, B. I. 1954. The analysis of variance of diallel tables. Biometrics . 10:235-244.
Hwang, B.K, Y.G. koh & H. S. Chung. 1987, Effects of adult- plant resistance on blast severity and yield of rice. Plant Disease. 71:1035-1038.
International rice blast project statement of Intent.NCSU. http:// WWW.CALS.NCSU.EDU/FUNGAL GENOMICS/INT-RICE.HTML
Inukai, T, Nelson, R. J. Zeigler, R. S, Sarkarung, Bonman. M.,1994. Allelism of blast resistance gene in near-isogenic line of Rice Pathology 84:1278-1283.
Jinks, J. L and B.I. Hayman, 1953. The analysis of diallel crosses. Maize Genetics News Letter. 27:48-54.
Kato, H & T. Yamaguchi. 1982. The perfect state of Pyricularia oryzae Cav. From rice plants in culture. Annales of Phytopathological Society of Japan
48:607-612.
Kawakami, T. 1901. On the rice blast diseases. J. Sapporo Soc. Agric& Forestry, Japan. 2:1-47. [as cited in Sngh 1997]
KIM, C.K & R. Yoshino 2000. Sporulation of Pyricularia grisea at different growth stages of rice in the field. Plant pathological. J. 16:147-150.
Kiyosawa. S. 1965. Studies on inheritance of resistance of rice varieties to blast. Inheritance of resistance of the Zenith type varieties of rice to the blast fungus. Japan. J. Breed. 16:27-36.
Kiyosawa. S. 1968. Studies on inheritance of resistance of rice varieties to blast. Inheritance of resistance of variety PiNo.1 of rice to the blast fungus. Japan. J. Breed. 16:243-250.
Kiyosawa, S.1972. Genetics of blast resistance in Rice breeding:203-225 PP.
Lai H.X, M. A. Marchetti & H.D. Peterson. 1999. Comparative slow blasting rice grown under upland and flooded blast nursery culture. Plant Dis 83: 681-684.
Mackill, D. J. & J. M. Bonman. 1992. Inheritance of blast resistance in near-isogenic lines of rice. Phaytopathology 82:746-749.
Masao,Y, and Shigehisa, K,1970, Inheritance of blast resistance of the rice variety, toride1, selected from the cross Norin8 TKM.1 national institute of agricultural sciences, Hiratsuka 254, Japan .J. Breeding.20:129-132.
Niizeki, H. 1960. On a gene for resistance to Pyricularia oryzae in a japans rice variety. Aichi-Asahi. Hort. Agr, 35: 1321-1322. (in Japanes)
Ou, S. H. 1985. Rice diseases (2nd edn.). Commonwealth Agric. Bureaux. 380 PP.
Pohlman,1987, Breeding fild crops. Third edition Van nostrand Rein hold. New York 356-358 PP.
Pinnschmidt, H.O., T.S. Peng, J.M. Bonman & J Kranz. 1993. A new assessment key for leaf blast (BL). IRRN 18:145-146
Robert, E. H & H .Eleanor. 1990. Rice: then & now, IRRI publication losBanes, languna 44PP.
Rosman, A. Y. R. J. Howard & B. Valent. 1990. Pyricularia grisea, the correct name for the rice blast disease fungus. Mycologia 82:509-512.
Scott, D. H, Amir, M. H. Ibrahim, Marie A.C.langham. 2000. Plants science Dep. South Dakata State unit, Brookings, SD57007.
Singh, B. D. 1990. Plant Breeding: Principles and Methods. MYS. 356-368 PP.
Shaner, G & R. E. Finney. 1977. The effect of nitrogen fertilization on the expression of slow-mildewing in Knox wheat Phytopathology. 67:1051-1056.
Shigehisa, k, Inheritance of resistance of rice variety piNo.1 to the blast fungus, national institute of agricultural sciences 9-16 PP.
Shigehisa, k,1969, inheritance of blast – resistance in west Pakistani Rice variety, Pusur, national institute of agricultural sciences, Hiratsuka 254, Japan. Breeding.19:127-128.
Shigehisa, K, and V.V.S. murty, 1969, the in heritance of blast– resistance in Indian rice variety, HR-22; National Institute of Agricultural sciences, Hiratsuka 254 PP.
Shigehisa, K, 1966, inheritance of resistance of the rice variety PiNo.4 to blast national institute of Agricultural sciences, Hiratsuka
Venkataswamy. T. 1964. Inheritance of resistance in rice to three races of the blast fungus. Rice Genetics and cytogenetics, Elsevier publishing company, 273 PP.
Yeh, W.H. & Bonman, G.M 1986. Assessment of partial resistance to Pyricularia oryzae in six rice cultivars. Plant pathology 35:319-323.
Woo, S. S. 1965. Some experimental studies on the inheritance of resistance and susceptibility to rice leaf blast disease, Pyricularia oryzae Cav. Bot. Bull. Acad. Sinica, 6:208-217.
Yoshida. S. 1981. Fundamentals of Rice crop science. IRRI, 269 PP.
Zeigler, R. S. Thome, J., Levy, M., & Correa-Victoria, F. 1994. Lineage exclusion: A proposal for linking blast population analysis to resistance breeding. In: Rice Blast Disease. R. S. Zeigler, S. A. Leong, P. S. Teng, (eds). Commonwealth Agricultural Bureau International, Wallingford, UK.
چکیده:
به منظور بررسی درجه نسبی مقاومت ارقام برنج به آلوده Pyricularia grisea saa عامل بیماری بلاست برنج، و تعیین منحنی پیشرفت بیماری، مطالعات ژنتیکی و برآوردهای وراثت پذیری و اثرات ژنی و بررسی قابلیت ترکیب پذیری در دو آزمایش جداگانه توسط پنج رقم والد برنج با استفاده از طرح دیالل 5*5 در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در ایستگاه تحقیقات برنج آمل و طی سالهای 83-1381 به اجرا درآمد. نتایج حاصل از آزمایشات حاکی از وجود تفاوت معنی دار بین ارقام مورد بررسی برای صفات تیپ آلودگی، تعداد لکه، اندازه لکه، درصد سطح آلوده برگ، دوره کمون و قابلیت اسپورزایی رقم طارم محلی بهمراه تلاقی (نعمت/طارم محلی) در گروه حساس و ارقام نعمت و سان هوان ژان-2 و ترکیبات هیبریدی حاصل از این دو والد در گروه مقاوم به بیماری بلاست دسته بندی شدند و منحنی پیشرفت بیماری بلاست در خزانه بلاست برنج در گروه اول بیشتر بوده است. نتایج حاصل از تجزیه هیمن برای صفات مورد بررسی در مقابل نژادهای
IA-90, IA-82, IA-89 نشان دهنده سهم بالای اثرات افزایشی ژنی در کنترل صفات تیپ آلودگی، درصد سطح آلوده برگ و سهم بالای اثرات غالبیت در کنترل صفات دوره کمون، اندازه لکه و تعداد لکه در ارقام والد و F1 ها بوده است. در تجزیه گریفینگ میانگین مربعات مربوط به GCA و SCA بجز صفات مساحت لکه و دوره کمون در پاتوژن IA-90 ، بقیه صفات در دونژادIA-82, IA-89 در سطح آماری 1% و 5% معنی دار بوده است، واریته طارم محلی دارای بالاترین قابلیت ترکیب پذیری عمومی برای پنج صفت مورد مطالعه بیماری بلاست در شرایط گلخانه ای بوده است. با توجه به نسبت GCA/SCA در صفات درصد سطح برگ آلوده و مساحت لکه درنژادهای IA-90, IA-82 نشان دهنده سهم بالای اثرات ژنی غالبیت در کنترل این صفت بوده است.
با توجه به نتایج بدست آمده روشهای اصلاحی بک کراس و RFLP مناسب ترین روش برای بهبود مقاومت به این بیماری در ارقام والد و ترکیبات هیبریدی برنج توصیه می گردد.
1 مقدمه
برنج یکی از مهمترین منابع غذایی مردم جهان بوده بطوریکه 3/2 کیلوکالری انرژی مورد نیاز مردم آسیا و 3/1کیلو کالری مورد نیاز مردم آمریکای جنوبی و آفریقا از این محصول تأمین می شود. این گیاه مناسب کشت در مناطق گرم و مرطوب بوده و سطح زیر کشت آن در جهان بالغ بر 146 میلیون هکتار و تولید آن بیش از 520 میلیون تن در سال می باشد برنج در ایران بر اساس آمار سال 1382 در سطحی حدود 611000 هکتار کشت شده و میزان تولید آن درسال حدود 3300000 تن شلتوک بوده است(آمار و فن آوری اطلاعات- بانک اطلاعات زراعت-1382).
ایران تنها 4/0% مساحت زیر کشت برنج جهان را در اختیار دارد که تقریباً 75% آن در استانهای گیلان، مازندران و گلستان می باشد (آمار و فن آوری اطلاعات- بانک اطلاعات زراعت-1382). برنج در رژیم غذایی مردم ایران اهمیتی ویژه دارد و آن را بصورت های مختلف در برنامه غذایی خود استفاده می کنند. با رشد جمعیت و تغییر ذائقه مردم در گرایش به برنج میزان مصرف آن نیز همچنان در حال فزونی میباشد، و با این روند احتمال می رود که در سالهای آتی به عنوان منبع اصلی تأمین کالری مردم ایران مورد توجه قرار گیرد. این محصول در حال حاضر به عنوان یکی از اقلام وارداتی مهم در بین انواع مواد غذایی به شمار می رود، تلاش جهت حصول خودکفایی در تولید برنج و کاهش واردات این محصول مهم یکی از اهداف دولت می باشد که انشاءالله با سعی و تلاش فراوان رسیدن به این هدف میسر خواهد شد. تولید برنج در مناطق مختلف اغلب مواجه با تنش های زنده و غیر زنده می باشد. عواملی مثل آفات، علف های هرز، عوامل بیماری زا، قدیمی بودن ادوات مورد استفاده در تبدیل و عوامل اقلیمی نامساعد در طول فصل عملکرد نهایی محصول را تحت تأثیر قرار می دهند. عامل بیماری بلاست برنج مهمترین بیمارگر قارچی برنج در سطح دنیاست،که اغلب یک محدودیت مهم در تولید برنج در نواحی گرمسیری و همچنین معتدله به شمار می رود. هر چند برآورد قابل اعتمادی ازکاهش محصول توسط این بیماری در ایران صورت نپذیرفت ولی سالیانه درصد بالایی از محصول تولیدی برنج به علت کاشت ارقام محلی خوش طعم و بو که اغلب حساس به این بیماری می باشند از بین می رود. از آنجایکه بررسی و تحقیق پیرامون ارزیابی اجزاء مقاومت به بلاست و چگونگی پیشرفت بیماری در مراحل مختلف رشدی ارقام برنج در مراحل اولیه می باشد. لذا هدف از این تحقیق ادامه مطالعات در این رابطه بوده و همچنین اهداف ذیل نیز مورد توجه می باشند:
1- اندازه گیری و تعیین اجزای تنوع ژنتیکی برای مقاومت به بیماری بلاست برگ برنج در ارقام برنج
2- بررسی وضعیت توسعه بیماری در ارقام و تلاقی های (نسل F1 )تحت مطالعه
1-2) بررسی منابع
1-2-1) گیاهشناسی و ریخت شناسی برنج:
گیاه برنج از شاخه نهاندانگان، رده تک لپه ای، راسته گل پوشینه ایها، تیره گندمیان یا چمنیان و جنس اورایزا می باشد. گیاهی یکساله، ریشه های آن افشان و قوی بوده و ساقه تو خالی، استوانه ای و صاف است. در روی ساقه تعدادی گره که ممکن است بین 20- 10 عدد تغییر کند وجود دارد. گره ها و میانگره ها توسط غلاف احاطه می شوند. هر بوته برنج معمولاً 4 تا 5 پنجه تولید می کند ارتفاع بوته برنج 50 تا 150 و گاهی 200 سانتی متر تغییر می کند. مانند تمام گیاهان خانواده غلات، در برنج نیز برگها بصورت یک در میان و بطور متناوب در طول ساقه قرار دارند. گل آذین در برنج از نوع خوشه سنبله (پانیکول) بوده که در انتهای ساقه قرار دارد (خدابنده 1371, نصیری 1376, نوروزی و عارفی 1376). اجزای اصلی خوشه شامل قاعده خوشه، محور،انشعابات اولیه و ثانویه دمگل،گلوم های تکامل نیافته و سنبلچه می باشند. سنبلچه بر روی دمگل تشکیل می گردد هر گل بوسیله لما و پالئا که ممکن است ریشکدار یا فاقد ریشک باشد احاطه می گردد.گل شامل مادگی،پرچمها و لودیکولها می باشند مادگی شامل کلاله و خامه و تخمدان است. کلاله پر مانند و دوشاخه می باشند تعداد پرچمها در برنج بر خلاف سایر غلات شش عدد می باشد، برنج گیاهی خود گشن و حدود نیم درصد دگرگشن است گلدهی یک خوشه در طی یک دوره10-7روزه انجام می گیرد
(مامقانی 1381, یزدی صمدی و عبدمیشانی 1371, پولمن 1987) ازنظرمورفولوژی مراحل رشدبرنج رابه چندفازتقسیم کرده اند:
الف) مرحله رویشی که شامل جوانه زدن، نشاء و مرحله پنجه دهی می باشد.
فرمت فایل : word(قابل ویرایش)
تعداد صفحات:43
مقدمه:
در فصل قبل مشاهده کردیم که چگونه تکنولوژیهای تجارت الکترونیک، اساس اقتصادی برخی تجارتها را تغییر میدهد. در این فصل جزئیات بیشتری را در مورد اینکه چگونه این پیچیدگیهای صنعتی، ساختارهای اقتصادی صنعت را تغییر میدهد بیان خواهیم کرد.
در ابتدا، دو اثری را که گهگاهی با تکنولوژیهای اطلاعاتی قبلی مورد ملاحضه قرار گرفته، بررسی میکنیم: تغییر توازن قدرت در یک صنعت و هماهنگی بهتر فعالیتها، درون و مابین شرکتها. سپس، سه اثر دیگری که مستقیماً روی حلقههای ارزش (value chins) صنعت که برتری زیادی به عنوان نتیجة تغییرات مهم در علم اقتصادِ تجارتی که بوسیلة اینترنت آورده شده است، دارد را بررسی میکنیم.
این سه اثر عبارتند از: عدم مداخله، عدم یکپارچگی و تقارب دیجیتال حلقههای ارزش. گرچه این اثرات قبلاً مشاهده شد، اما آنها به عنوان نتیجة فوائد ویژهای که بوسیلة شبکة جهانی به ارمغان آورده شده، پر اهمیتتر شدهاند.
تغییر قدرت صنعت
یکی از بهترین چهارچوبهای شناخته شده برای تجزیه تحلیل صنعت، 5 مدل مؤثر porter میباشد. پورتر 5 ابزار کلیدی که قابلیت سودآوری در یک صنعت را تعیین میکند، مشخص نمود. (شکل 1-6)
تهدید وارد شوندگان جدید در عرضة بازار
تهدید محصول یا خدمت جانشین
قدرت معامله خریداران
قدرت معامله عرضه کنندگان
مسابقة رقابتی مابین شرکتهای موجود در صنعت.
تهدید داوطلبان ورود جدید:
تهدید داوطلبان ورود جدید شرح میدهد که چگونه یک شرکت جدید یا یک شرکت با صنعتی متفاوت میتواند به سادگی در یک صنعت خاص وارد وارد شود. موانع ورود به یک بازار خاص عبارتند از: احتیاج به سرمایه، دانش و مهارت. برای مثال در صنعت خودروسازی، موانع ورود عبارتند از: لزوم طراحی و بهبود مدل جدید، ساختن کارخانه مونتاژ خودرو، بستن تعداد زیادی قرارداد با تأمین کنندگان قطعات و ایجاد شبکة فروش. صنعت ورود به صنعت نرم افزار بر خلاف صنعت قبلی که بدان اشاره گردید سهولت آن است، هم چنانکه این احتیاج کمتری به سرمایهگذاری در جهت توسعه محصول یا تجهیزات تولیدی در مقیاس بالا دارد.
فرمت فایل : word(قابل ویرایش)
تعداد صفحات:96
فهرست مطالب:
عنوان صفحه
مقدمه---------------------------------------------------------------------------------------------1
فصل اول
قسمت اول:سیری در تاریخچه تجزیه وتحلیل نسبت های مالی----------------------------------------4
قسمت دوم:دپارتمان مدیریت-مبانی تئوریکوادبیات تحقیق-------------------------------------------14
قسمت سوم:حسابدارن ونسبت های مالی-----------------------------------------------------------21
خلاصه-------------------------------------------------------------------------------------------42
فصل دوم
قسمت چهارم:اطلاعات عمومی از شرکت سیمان هگمتان------------------------------------------43
قسمت پنجم: اطلاعات فنی از شرکت سیمان هگمتان-----------------------------------------------47
فصل سوم
قسمت ششم:تجزیه وتحلیل نسبت های مالی شرکت سیمان هگمتان----------------------------------51
قسمت هفتم:تهیه نمودارهای مربوط به تجزیه وتحلیل نسبت های مالی------------------------------84
قسمت هشتم:نتیجه گیری وپیشنهادات ارائه شده از تجزیه وتحلیل نسبت ها--------------------------92
قسمت نهم:نحوه پذیرش شرکت و اقدامات انجام شده و سایر اطلاعات مربوط-----------------------93
منابع و مأخذ:
مقدمه:
هم گام با پیشرفت تکنولوژی وتوسعه اقتصادی واجتماعی جوامع صنعتی : ازجمله معارف بشری که دردوران زندگی صنعتی گسترش چشمگیری یافته علوم مالی واداری می باشد .
توسعه وپیچیدگی روزافزون فعالیتهای اقتصادی وپیدایش واحد های تجاری بزرگ به شکل شخصیت های حقوقی مستقل وضرورت ارائه اطلاعات دقیق وصحیح ازطریق سیستم های حسابداری منجر به ابداع روش ها وتکنیک هایی درارائه اطلاعات نوین ازاهداف ومراحل حسابداری که درکلیه تعاریف ارائه شده برای این فن به آن اشاره شد تفسیر نتایج حاصل ازتجزیه وتحلیل صورت های مای به منظور تسهیل تصمیم گیری استفاده کنندگان ازاین صورت ها می باشد ودراین رابطه نیازهای اطلاعاتی گروه های مختلف استفاده کننده ازصورت های مالی درنظرگرفته شده وبا توجه به این نیازها با استفاده ازتکنیک ها وفنون متعددی به تجزیه وتحلیل صورت های مالی می پردازد .
به منظور ارائه اطلاعاتی مفید ومناسب به استفاده کنندگان صورت های مالی غالباً بیان می شود که صورت های مالی اطلاعاتی را فراهم می کند مربوط به گذشته واحد تجاری است ودرنتیجه دراغلب موارد استفاده ازنسبت های مالی مفید ترازاستفاده ازارقام مطلق می باشد ، زیرا استفاده ازنسبت های مالی امکان مقایسه صورت های مالی واحد های تجاری مختلف را که منابع متفاوتی را دراختیار دارند افزایش می دهد . امروزه ما شاهد تنوع موضوعات و گسترش قلمرو حسابداری بوده ، بدنبال تفکیک موضوعات تخصصی حسابداری مانند حسابداری مالی ، حسابداری صنعتی ، حسابداری مدیریت ، حسابداری دولتی وحسابرسی مبحث تجزیه وتحلیل وتفسیر نتایج حاصل ازصورت های مالی نیزقلمرو خاصی رابه خود اختصاص داده است . یکی ازپیامدهای این تکامل وتوسعه وظایف ونقش حسابداران درارائه امورواحد های اقتصادی می باشد زیرامدیریت صحیح وکارآمد بدون استفاده ازدانش حسابداری وبرخورداری ازاطلاعات مالی تقریباً امکان پذیر نمی باشد واین امرسبب شده که حسابداری ازنقش سنتی خود که ثبت وگزارش رویدادها وفعالیت های مالی بوده پا رادرکشورما خصوصاً بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با مصادره شدن واحدهای تجاری به منظوراعمال نظارت وکنترل موثربراین واحدها ضرورت بهره گیری ازعلوم مالی بیش ازپیش محسوس گردید وتجزیه وتحلیل صورت های مالی این واحدها بعنوان ابزاری درتصمیم گیری مدیران عالی رتبه بکارگرفته شده است . ازجمله تکنیک های مهم تجزیه وتحلیل وتفسیر صورت های مالی که درسال های اخیرتقریباً درتعداد زیادی ازواحد های تجاری ملی شده مورد توجه قرارگرفته نسبت های مالی می باشد که توسط امورمالی این واحدها محاسبه وبه ضمیمه صورت های مالی گزارش می شود . همچنین درتمامی کتب مدیریت مالی به عنوان یکی ازتکنیک های مهم تجزیه وتحلیل وتفسیر صورت های مالی به این تکنیک توجه خاصی مبذول شده ونظر استفاده کنندگان صورت های مالی را به آن جلب نموده اند . بدین ترتیب نسبت های مالی تشخیص ارتباط بین اقلام مختلف مندرج دراین صورت ها وارزیابی وضعیت واحد تجاری به نحوه گسترش استفاده می شود . نکته مهم وقابل توجه ازنسبت های مالی آن است که نسبت هافی نفسه درحکم دماسنجی هستند که درجه حرارت بدن بیماررانشان می دهد بدون آنکه علت بیماری را مشخص کند ونهایتاً تحلیل گران مالی هستند که بادرایت وتیزهوشی خود بایستی با عنایت به نسبت های بدست آمده نقاط قوت وضعف واحد راریشه یابی کنند . لیکن علیرغم بکارگیری گسترده آن ها توجه استفاده کنندگان ازاین نسبت هاکمتر به محدودیت ها وابهامات این نسبت ها معطوف گردیده است .
فصل اول :
قسمت اول – سیری درتاریخچه تجزیه وتحلیل نسبت های مالی
ذهن جستجو گرانسان ، همواره درپی یافتن نظم موجود درپدیده های پیرامون ودرک روابط وقانون مندی های حاکم برآنها بوده تابتواند پدیده ها را تبیین ورفتار آنها را پیش بینی نماید . این نوع نگرش درراستای دسترسی به مجموعه ای منسجم ازاطلاعات بوده تاتصمیم گیری های بهتری صورت گیرد .
ضرورت اطلاعات مالی درجوامع بشری همواره موجب چالش های فکری بوده تا اطلاعاتی مطلوب ومفید دراختیار تصمیم گیرندگان قرارگرفته وتعاریف ومعیارهایی خاص برای این اطلاعات تعیین گردد . یکی ازاین موارد ، تلاش درپی کشف تناسب بین اطلاعات مالی مختلف بوده است . استفاده ازنسبت های مالی درتصمیم گیری ها در قرن نوزده شکل گرفت ، هرچند که قبل ازآن « نظریه تناسب » درعلوم بشری تدوین شده بود . ازاین تاریخ به بعد ،نسبت های مالی درحیطه های کاربردی وپژوهشی مورد استفاده قرارگرفته است .
درمطالعات کاربردی ازنسبت های مالی جهت پیش بینی موقعیت آتی وتصمیم گیری ها ودرعرصه پژوهش درساخت مدل استفاده شده است روند این تلاش ها ، بیانگر آن است که هرچقدر اهداف تعیین رابطه بین اطلاعات مالی مشخص شده وارائه اطلاعات درطبقه بندی های معناداری برحسب کارکرد یا ماهیت آنها صورت گرفته ، ایجاد رابطه بین این اطلاعات درقالب نسبت ها نیزقوت بیشتری یافته است . اولین نسبت مالی که درتجزیه وتحلیل های مالی مورد استفاده قرارگرفت ، نسبت جاری بود که بیشتر نیازهای اطلاعاتی اعطاء کنندگان اعتبار راتامین می کرد ، سپس دیدگاهی بوجود آمد که بتوان مجموعه روابط بین اطلاعات مالی رادرقالب یک سیستم بیان کرد . این اندیشه منجر به پیدایی سیستم مثلثی دو پونت گردید که هنوز هم ازاعتبار ومطلوبیت لازم برخوردار است . این چالش ها اززوایای مختلف فعالیت یک موسسه تجاری ، مانند : تصمیم گیری های سرمایه گذاری ،عملیاتی وتامین مالی ادامه داشته ومنجر به شکل گیری مکتب های مختلف نسبت های مالی شده است .
فرمت فایل : word(قابل ویرایش)
تعداد صفحات:33
فهرست مطالب:
مقدمه :
بروکراسی : از نوع ایده آل
مکتب کلاسیک
نظریه های احتمالی
شرکتهای قابل انعطاف
نقاط قوت و ضعف ساختار مجازی
سازمانها مانند سیستم ها
سیستم های فرعی سازمانی
محیط ثابت یا آشفته
۱- زیر سیستم استراتژیک: طرفداران فعال یا تدافعی
۲- سیستم تکنولوژیکی: پیچیده یا عادی
۳- سیستم فرهنگی- انسانی: تئوری x-y
۴- سیستم ساختاری: مکانیزه یا اداری سازمان
۵- سیستم مدیریتی: استبدادی یا دموکراتیک
سیستم های آموزشی اجتماعی
حسن ها و معایب سیستم
۵-۶ نظریه ترکیب : اصول نظری پیچیده تشبیه جدید
۲-۷- فرهنگ سازمانی
استفاده از فرضیه فرهنگ در تجزیه و تحلیل سازمان
چاپ شناسی شین
مطالعه تجزیه و تحلیل فرهنگی
تجزیه و تحلیل سازمانها از دیدگاه قدرت
قدرت
پایه های قدرت
۱- فراهم کردن منابع
۲- غلبه بر عدم اطمینان
۳- غیر قابل جایگزین بودن
۴- تأثیر گذاری بروند تصمیم گیری
۵- مرکزی بودن
پایگاههای قدرت و تفاوت منافع
۵-۷ قدرت در سازمانهای معاصر
انواع تعارض
مدیریت تضاد
نقش نارضایتی
قدرت و مخالفت
خلاصه
فهرست منابع و مأخذ
مقدمه :
یک هدف از تحلیل سازمان فهمیدن این است که در چه وضعیتی قرار دارد . اگر ما بخواهیم سازمانها را تحلیل کنیم باید از کجا شروع کنیم ؟ و اینکه به هر حال در سازمان چه هست ؟ و اینکه در یک مجموعه چه افرادی و گروههایی کار می کنند ؟ در حقیقت درست این است که بگوئیم مجموعه ای از عضو ها ، چگونه ما باید در باره تمام سازمانها فکر کنیم ؟ برای یک لحظه صبر کنید و بپرسید از خود که سازماها چگونه کار می کنند ؟
تشکیلات ما در باره سازمانها در واحد ها و ساختارهای فیزیکی همچون ماشینها و سازمانها فکر می کردند . ما باید ببینیم که چگونه سازمانها پدیدار می شوند که به سرعت در بیست قرن از زندگی ماشینی تغییر جهت دادند به صورت خیلی واقعی و ما قصد داریم بفهمیم که چرا این اتفاق افتاده ما همچنین تغییر غیر منتظره شرکت و تمرکز در ساختار این نوع سازمانها را امتحان می کنیم . سیستم استعاره ای ما را به فکر فرو می برد در باره سازمانها در راههای مشابه که بکار بردیم و شرح دادیم تشبیه بدن انسان را به سیستمهای وابسته که تبدیل می کنند درون را به بیرون . ما باید جریانهایی را که در سازمانها ببینیم صورت عقلانی است و بیشتر غیر قابل استفاده و پیش بینی نشده است . نتیجه می گیریم که در این فصل به طور مختصر به پیچیدگی نظریه و تحلیل سازماندهی نگاه کنید که به صورت ترکیبی هر دو بهم پیوستند و خصوصیات تیمی سازمانها را ببینید . ما باید ببینیم که هر تشبیهی شرحهایی دارد و شما باید آنها را یکی کنید . ما همچنین باید به چگونگی تحلیل سازمانها توجه کنیم که اشخاص و دسته های گروهی را گزارش می کنند .
خصوصیات فامیلی سازمانها چارت سازمانی نامیده می شوند که چگونه همه افرادی را که به طور شایسته در درون و سرتاسر تشکیلات کار می کنند را نشان می دهد طبق نمودار برای مثال یکی از بزرگترین خصوصیات تشکیلات سازمانی سلسله مراتب است . روشهای مختلفی که در سازمان وجود دارد . این تشکیلات می توانند نقشها را در گروههای معین کنند که شغل هر فردی چه چیزی می باشد و این درجات و سازمانی ما نشان داده می شود و از تلاشهای سازمان این است که می توانند این تشکیلات در گروههای قابل مشاهده وارد شوند .
در بخش بالا مشاهده کردید که در قرن 20 فقط تجارت وجود داشت و به ساختار توجه نمی شد ولی امروز به ساختار توجه می شود . در سازمان های موجود به طور ساده تر رقیبان کمتری وجود داشت به همین دلیل ثبات بیشتر بازار و بطور کلی شرکت ها کوچکتر و با سازماندهی ساده تر وجود داشت .
در مجموع مردم مسافت زیادی را تا محل کار طی نمی کردند و سطح پایین سواد باعث شده بود که طبقات کاری فاصله کمتری داشته باشند و نسبت به مردم امروزی ارتقاء شغلی زیادی وجود نداشت . روی هم رفته نسبت به استاندارد های امروزی ، زندگی در کار و صحبت های مربوط به آن بیشتر در راستای پیشرفت مالکان شرکت ها و مدیرانی که آنها را اداره می کردند ، خلاصه می شد .
بروکراسی : از نوع ایده آل
ماکس وبر ( 1984 ) معتقد به اصول پیشرفته یا نوع ایده آل سازمانی بود . کلید اصلی آن هم سلسله مراتب بود . هر سازمان باید شامل طبقات فردی باشد که از اصول روابط سلسله مراتبی تبعیت کند . این روابط بوسیله اختیارات قانونی اداره می شود . به عبارت ساده تر ، سلسله مراتب بر این باور استوار است که الگو ها ، قوانین و حقوق بر اساس قانون باشد . بعنوان مثال ما معتقدیم که نمی بایستی از حقوق مدیران خود سوالی راجع به عملکرد و چگونگی انجام امورشان بپرسیم . ماکس وبر اشاره می کند که این نوع اختیارات نسبت به آنچه در زمانهای پیشین اجرا می شده است ، بسیار متفاوت است .
اقتدار : مدیران نیاز به قانونی مقتدر و با نفوذ برای اجرا کردن فرامین و پاداش ها دارند .
تنظیم فعالیتها : همه شغل ها باید شرح دهند وظایف و فعالیتهایی که آنها را تشکیل داده اند .
قانونهای غیر شخصی : مطمئناً هر شغلی قوانین و مقرراتی خواهد داشت که آنها را مجبور به پیروی از آنها کنند . این قوانین و مقررات بخشی از شغل هستند که اگر نبودند ، هیچ کس ماری انجام نمی داد .
تعیین شرایط مستقر : مشاغل باید توسط افرادی که دارای مهارت و توانایی های مقتضی و متناسب هستند اجرا نشوند .
مکتب کلاسیک
کار گروهی از تحقیق های وبر پیدا کردن علاقه و سود در روشهای سازماندهی و روش های مدیریت اجرایی بود . محققین مکتب کلاسیک سازمانی شروع به نوشتن در این رشته کردند . هنری فایول یک مرد فرانسوی و یه آمریکایی ، مونی ویریلی ( مدیران اجرایی شرکت ژنرال موتور ) و ماری پارکرفالت ( عضو آکادمیک ) بودند.
مکتب کلاسیک تجویزی بود در این که چرا آنها مجبور به گفتن در مورد مدیریت و باورهای حقیقی که تنها در حال توسعه بود . یک راه خوب برای سازماندهی ، ایده های وبر وجود داشت . این نویسنده ها فکر می کردند در مورد سازمانها که اگر ماشین هایی بودند از این پس ، بوروکراسی ، سازمانهای موثر باید ، شبیه ماشین کار آمد ، کاملاً در حال کار کردن باشند ، کارکردن ممکن بود و موثر با کمترین تلف نشدن ( ویرانی ) البته مشکلی از ماشین هست که صرفنظر از محیط کار از انجام می دهند .
فرمت فایل : word(قابل ویرایش)
تعداد صفحات:14
چکیده:
هنر ایران از آغاز هنری، ذهنی و معنوی بوده و گرایش به سوی انتزاع داشته است سرازیر شدن یونانیان به ایران و تحمیل عناصر عینی، مادی و طبیعت گرایی عوامل سویی در هنر ایران به جا گذاشته است که هنر سلوکی و اشکانی(226-250م) حاصل کوششهای این یونانی ماب کردم هند اصیل ایرانی است.
به هر حال شکست پیامدهایی به دنبال داشت که هنرمندان ناگزیر از پذیرفتن آن بودند. بدین معنی که هنر ایرانی که اصولا هنری تخیلی، تمثیلی، و فراخاکی بود، عواملی از هنر حقیقی طبیعت گرا و زمینی هنر هلنی با یونانی را پس از تحمل شکست در خود جای داد. به یک کلام هنر ایرانی که اصولا لاهوتی بود تأثیراتی از هنر یونان که ناسوتی بود با خود همراه ساخت و نمونه های آن هنر دوره سلوکی و سپس هنر التقاطی دوره اشکانی است (226م).
با وجودی که در پشت بسیاری از سکه های این دوره حروف یونانی به چشم می خورد، ولی تدریجا این هنرمندان از نفوذ هنر مادی و طبیعت گرایی داشت نزدیک شدند. در دوره ساسانی (226 تا 636 م) هنر شکل اصیل خود را بازیافت و عوامل مادی، طبیعت گرا و زمینی هنر یونانی از آن دور گشت و پیوند مجدد خود را با هنر دوره هخامنشی بازیافت. به اعتقاد اغلب صاحب نظران هنر نگارگری این دوره از یک نظام دینی چون مانیگری سرچشمه می گیرد. مانی برای کتاب دینی خود ارژنگ از نگارگری سود جست. این نگاره ها ویژگی خاص هنر ایرانی را نظیر ذهن گرایی، دور شدن از تقلید محض طبیعت، و دو بعدی نمودن عوامل طبیعی، که خاص ایرانیان بوده با خود همراه داشت.
ولی مانیگری به شدت تحت پیگرد بود، و بنیانگذاران آن مانی، که به طور مستند آثاری از کتاب وی در دست است که ویژگیهای خاص هنر ایران را با خود همراه دارد، در سال 290 میلادی کشته شد و کتاب مصورش را در آتش سوزاندند. ولی نسخ دیگر این کتاب تا سده ها باقی ماند، و در واقع بر منشاء نگارگری ایران مؤثر افتاد.1
با آغاز اسلام و دعوت به توحید هنر نگارگری مجددا از هنر کشش به سوی عوامل طبیعی گرایی دور افتاد و هنرمندان کوشش نمودند تا با استفاده ار بیان تصویری فضایی مطابق با نیازهای معنوی و خلوص نفسانی رقم زنند. در این میان حکومت عباسی(656-133 ه.ق) پایگاه محکمی برای رشد و تخکیم هنرها، به ویژه هنرهایی گردید که پیوند مسلمی با هنرهای تجسمی داشتند نظیر: نقاشی، کتابت، جلدسازی، فلزکاری و غیره.
ولی اغلب هنرشناسان و صاحب نظرانی که در مورد هنر نگارگری ایران تحقیق و بررسی کرده اند از جمله بازیل گری، بر این اعتقادند که “… عربی شمردن این هنر همانقدر خطاست که ایرانی دانستن مطلق آن نادرست است”.1
بازیل گری در کتاب خود می نویسد:“ در اینکه ایرانیان تنها مردمانی بودند که اینگونه نقاشی را بین خود پرورده و از درون آن پدیده تکامل یافته تری بوجود آورده بودند تردیدی نیست. این هنر در اسپانیا سده ها متبلور ماند و شکل نازلی از آن در شمال افریقا ابقا شد.”2 بنابراین در دوره عباسیان مکتب بغداد شکل می گیرد و برای مدت شش قرن هنری در دنیای اسلام قوام می یابد که از نظر تداوم و هماهنگی و وحدت مضامین و مفاهیم کم نظیر بود.
حمله مغولها به سرزمینهای اسلامی در سال 616 ه.ق آغاز گشت. این حمله که ابتدا توسط چنگیز صورت گرفت، با حمله پی در پی، به تسلط کامل مغولها به سرزمینهای اسلامی منجر شد و با سقوط بغداد و کشته شدن آخرین خلیفه عباسی، المستعصم بالله 256ه.ق(1285 م) صورت نهایی یافت. مغولها مقر حکومتی خود را زمستانها در بغداد و تابستانها در تبریز قرار دادند. فتوحات مغولها در سرزمینهای اسلامی باعث از میان رفتن مکتب بغداد نگردید، بلکه این هنرستان بعد از آنهم همچنان فعال بود، ولی بسیاری از عناصر چینی و ایرانی در آن راه یافتند. از آنجمله است کتاب منافع الحیوان “این بختیشوع” حدود 700 ه.ق (1300م) که دارای 94 اثر بی نظیر از حیوانات افسانه ای و یا تغییر شکل یافته، طبیعی است. دیگری کتاب جامع التواریخ 714 ه.ق (1314م) خواجه رسیدالدین فضل الله است که در تبریز مرکزی به نام ربع رشیدی بر پا ساخت و بسیاری از مؤلفان، نقاشان، خوشنویسها و استادان پیشه و هنر را برای تدوین کتب تاریخ و طبیعی استخدام نمود و به آفرینش گماشت. در حقیقت تصاویر کتاب مزبور مجموعه ایست که در آن تقلید هنر خاور دور و هنرستان بغداد و نفوذ آن در یکدیگر به روشنی آشکار است. بازیل گری در این زمینه می نویسد:“ احتمال مقیم بودن هنرمندان چینی در کارگاه رشیدالدین کاملا وجود داشته و اینان قادر بودند نمایشگر و بیانگر سبک چینی باشند. نفوذ مستقیم چین در مورد جزئیات کار نیز به یقین بیش از میزانی است که قبلا به چشم می خورد، و معروف است که رشیدالدین از همکاری چینی ها در نگارش تاریخ خود مستفید بوده است. شک نیست که سرپرست قسمت، کوشیده است تا نوعی یکدستی در آثار این مکتب پدید آورد.”(1)